Oxford Faydacılık Ölçeği

Özet

Oxford Faydacılık Ölçeği (Uyarlama), bireylerin ahlaki kararlarında faydacılık felsefesine ne ölçüde bağlı olduklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikolojik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, ilgili yapının Türk kültüründe geçerliğini ve güvenirliğini test etmek için gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak, ahlaki muhakeme ve etik eğilimler alanında çalışan araştırmacılar için standartlaştırılmış ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı amaçlamıştır. Çalışma, ölçeğin psikometrik özelliklerinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Ölçek, bireylerin eylemlerin sonuçlarına dayalı etik yargılarını değerlendirmekte ve bu sayede faydacı eğilimlerin hem bilişsel hem de duygusal bileşenlerini kapsamaktadır. Bu adaptasyon çalışması, özellikle sosyal psikoloji ve ahlak felsefesi alanlarında uluslararası araştırmaların Türkiye’de de yapılabilmesi için önemli bir altyapı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Faydacılık, Ahlak Psikolojisi, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Oxford Faydacılık Ölçeği, Ahlaki Muhakeme, Etik Eğilimler

Yazarlar

Seda Erzi (Uyarlayan)

Amaç

Oxford Faydacılık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin ahlaki yargılarında ve karar verme süreçlerinde faydacılık prensiplerini ne kadar benimsediklerini ölçmektir. Orijinal ölçek, bu felsefenin karmaşık yapısını yakalamak üzere tasarlanmıştır; bu, bir eylemin ahlaki doğruluğunun, yalnızca o eylemin ortaya çıkardığı genel mutluluk veya fayda miktarına bağlı olduğu inancını içerir.

Türkçe uyarlama çalışması (Erzi, 2019), ölçeğin Türk kültürüne özgü dilsel ve kültürel bağlamda geçerliliğini ve güvenilirliğini kanıtlayarak, yerel araştırmacıların ahlak psikolojisi alanındaki çalışmaları uluslararası standartlarda yürütmelerine olanak tanımayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki bireylerin faydacı eğilimlerinin sistematik olarak incelenmesi mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, Faydacılıktır. Orijinal Oxford Faydacılık Ölçeği (OUS), genellikle iki temel boyutta ele alınan faydacı eğilimleri ölçer:

• Araçsal Faydacılık (Instrumental Utilitarianism): Daha büyük bir iyilik için bir bireye zarar vermenin kabul edilebilirliğini içeren, fedakarlık ve maliyet-fayda analizi gerektiren soğuk ve bilişsel faydacılık yönü.
• Genel Faydacılık (Pro-Social Utilitarianism): Başkalarına yardım etmeye, genel refahı artırmaya ve iyilik yapmaya yönelik sıcak ve duygusal olarak motive edilmiş faydacılık yönü.

Uyarlama çalışması, bireylerin etik ikilemler karşısındaki tepkilerini değerlendirerek, bu iki boyutun Türk popülasyonunda da ayrışıp ayrışmadığını incelemiştir. Ölçek, bu iki bileşenin skorlarını ayrı ayrı sağlayarak faydacılığın farklı yönlerinin incelenmesine olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Erzi (2019) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında detaylıca incelenmiştir. Uyarlama çalışmalarında genellikle yapı geçerliği, ölçüt bağıntılı geçerlik ve ayırt edici geçerlik yöntemleri kullanılır.

Erzi (2019) çalışmasında, Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlanmasının psikometrik özelliklerinin yeterli düzeyde olduğu belirtilmiştir. Yapı geçerliğinin incelenmesi amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gibi istatistiksel yöntemler kullanılarak ölçeğin orijinal iki faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmiştir. Okuyucuların geçerlik analizlerinin detaylarına ulaşabilmesi için kaynakçada belirtilen makaleye başvurmaları önerilir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini ve iç tutarlılığını ölçmek için kritik öneme sahiptir. Erzi (2019) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık katsayıları (genellikle Cronbach Alfa değeri) hesaplanmıştır.

Ölçeğin güvenilirliğinin yüksek olduğu, yani ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğü bildirilmiştir. İç tutarlılık değerlerinin kabul edilebilir sınırların üzerinde çıkması, Oxford Faydacılık Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir. Ancak spesifik güvenirlik katsayıları için kaynak makaleye başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Oxford Faydacılık Ölçeği’nin faktör yapısı, genellikle orijinal İngilizce versiyonunda olduğu gibi iki faktörlü bir modelle açıklanmaktadır. Türkçe uyarlama çalışmasında da bu yapının korunup korunmadığı incelenmiştir.

Uyarlama sürecinde, ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin maddelerinin, teorik olarak beklenen iki faktöre (Araçsal Faydacılık ve Genel Faydacılık) uygun şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, ölçeğin Türk kültüründe de faydacılığın farklı boyutlarını başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini teyit etmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Orijinal ölçeğin Türkçe’ye adaptasyonu)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Population Details: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem detayları, Erzi (2019) makalesinde yer almaktadır.

Test Methodology: Ölçek, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri yoluyla uygulanır. Derecelendirme formatı 7’li Likert Ölçeği şeklindedir.

Anahtar Kelimeler

Ahlak Felsefesi, Faydacılık, Psikolojik Ölçüm, Etik Karar Verme, Psikometrik Özellikler

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Seda Erzi (Maltepe Üniversitesi, Psikoloji Bölümü)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına dair izinler ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Seda Erzi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2019

Kaynaklar

Erzi, S. (2019). Psychometric properties of adaptation of the Oxford Utilitarianism Scale to Turkish. Humanitas, 7(13), 132-147. doi: 10.20304/humanitas.507126

Makaleye Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.gov.tr

Orijinal makalenin PDF’i aşağıdaki adresten indirilebilir: oxford-faydacilik-olcegi-toad.pdf

Oxford Faydacılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin orijinal formu için yukarıda belirtilen referans makaleye (Erzi, 2019) başvurulması gerekmektedir.