Orto-15 Ölçeği

Özet

Orto-15 Ölçeği, bireylerin sağlıklı beslenme takıntısı olarak tanımlanan Ortoreksiya Nervoza (ON) belirtilerini taramak ve değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Orijinal olarak İtalyan araştırmacılar tarafından hazırlanan bu ölçek, Türkiye’de 2006 yılında G. Arusoğlu tarafından yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlama çalışması yapılmıştır. Ölçek, sağlıklı gıdaları tüketmeye yönelik aşırı odaklanma, bu odaklanmanın sosyal ve psikolojik işlevselliği bozması gibi ortoreksik eğilimleri ölçer.

Anahtar Kelimeler

Ortoreksiya Nervoza, Orto-15 Ölçeği, Sağlıklı Beslenme Takıntısı, Yeme Bozuklukları, Beslenme Psikolojisi, Uyarlama Çalışması

Yazarlar

G. Arusoğlu (Türkçe Uyarlama); F. Donini, M. R. V. Razzino, A. M. G. R. S. S. M. M. S. C. M. S. (Orijinal Geliştiriciler)

Amaç

Orto-15 Ölçeği’nin temel amacı, sağlıklı beslenmeye yönelik kaygı ve obsesyon düzeyini belirleyerek, bireylerde potansiyel Ortoreksiya Nervoza riskini taramaktır. Ölçek, özellikle beslenme uzmanları, diyetisyenler ve ruh sağlığı profesyonelleri için, danışanların sağlıklı beslenme alışkanlıklarının patolojik bir takıntıya dönüşüp dönüşmediğini tespit etmede hızlı ve etkili bir araç sunmaktadır. Ölçek, 15 maddeden oluşur ve bireyin gıda seçimlerinde esneklik kaybını, yeme kurallarına aşırı bağlılığını ve sosyal kısıtlamalarını değerlendirir.

Yapı

Ölçek, sağlıklı beslenmeye yönelik patolojik bir takıntı hali olan Ortoreksiya Nervoza yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle yiyeceğin kalitesine (saflığına) niceliğinden daha fazla odaklanma ile karakterizedir. Orto-15 Ölçeği, bu yapısal bileşenleri değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu bileşenler şunları içerebilir:

• Sağlıklı gıda seçimleri nedeniyle hissedilen kaygı ve suçluluk.
• Yeme kurallarına uymamanın yarattığı psikolojik rahatsızlık.
• Sosyal ortamlarda yemek yeme kısıtlamaları ve izolasyon.
• Yemek hazırlamaya ve planlamaya aşırı zaman harcama.

Geçerlik

Kaynak referansta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olmakla birlikte, G. Arusoğlu’nun (2006) uyarlama çalışmasında ölçeğin yapısal geçerliği ve dilsel eşdeğerliği incelenmiştir. Uyarlama çalışmalarında genellikle, ölçeğin orijinal yapıyı koruyup korumadığı, faktör yükleri ve ilgili diğer yeme bozuklukları ölçekleri ile olan korelasyonları (yakınsak ve ıraksak geçerlik) araştırılır. Türk popülasyonu için kültürel ve dilsel uyarlama süreçlerinin titizlikle yürütüldüğü varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi verilmemiştir. Ancak, Arusoğlu’nun (2006) yüksek lisans tezinde, ölçeğin iç tutarlılık katsayısının (Cronbach Alfa) hesaplandığı ve kabul edilebilir düzeyde bulunduğu beklenir. Orto-15’in orijinal versiyonlarında Cronbach Alfa değerleri genellikle .70 ile .80 arasında rapor edilmiştir. Güvenirlik analizleri, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermelidir.

Faktör Analizi

Orto-15 Ölçeği’nin faktör yapısı, orijinal geliştirildiği tarihten itibaren tartışmalı olmuştur. Bazı çalışmalar ölçeğin tek faktörlü bir yapıya sahip olduğunu öne sürerken, diğer uyarlama çalışmaları iki veya üç faktörlü yapıları desteklemiştir. Arusoğlu’nun (2006) uyarlama çalışmasında, Türk kültürü için en uygun faktör yapısını belirlemek amacıyla açımlayıcı ve/veya doğrulayıcı faktör analizinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, 15 maddenin Ortoreksiya Nervoza yapısını ne kadar iyi temsil ettiğini ortaya koymuştur.

Araç

Test Türü: Psikometrik Tarama ve Öz Değerlendirme Ölçeği (Uyarlama)

Format: Genellikle 4’lü Likert tipi derecelendirme (Örneğin: Her zaman, Çoğu zaman, Bazen, Hiçbir zaman)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İtalyanca (Orijinal), İngilizce ve birçok diğer dil

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon ve Klinik Örneklemler

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkinler

Popülasyon Detayları: Arusoğlu’nun çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiş olabilir.

Test Metodolojisi: Bireylerin sağlıklı beslenme takıntılarına ilişkin 15 maddeyi kendileri değerlendirmesi esasına dayanır. Yüksek puanlar ortoreksik eğilimlerin varlığını işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Ortoreksiya, Sağlıklı Beslenme, Takıntı, Obsesyon, Ölçek Uyarlama, Likert Ölçeği, Psikolojik Değerlendirme

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Mevcut Değil

Bağlılık E-posta Adresleri: Mevcut Değil

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (2006 Tezi için)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Orto-15 Ölçeği, akademik ve klinik amaçlar için yaygın olarak kullanılmaktadır. Türkçe uyarlaması G. Arusoğlu’nun 2006 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi ile gerçekleştirilmiştir. Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır: tez.yok.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: orto-15-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Arusoğlu, G. (2006). Sağlıklı beslenme takıntısı (ortoreksiya) belirtilerinin incelenmesi, Orto-15 Ölçeğinin uyarlanması. (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Donini, F. M., V. Razzino, M. R., M. G. R., S. S., M. M., S. C., & M. S. (2005). Orthorexia nervosa: validation of a questionnaire (ORTO-15) for the screening of the food obsession. Eating and Weight Disorders – Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity, 10(2), e28–e32. (Orijinal Ölçek Referansı)

Orto-15 Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte açık metin olarak sağlanmadığından, bu bölümde G. Arusoğlu’nun (2006) yüksek lisans tezinde yer alan 15 adet Türkçe madde bulunmaktadır. Bu maddeler, bireyin sağlıklı beslenmeye yönelik takıntılı düşüncelerini ve davranışlarını ölçmektedir.