Orto-11 Ölçeği

Özet

Orto-11 Ölçeği, bireylerdeki Ortoreksiya Nervoza eğilimlerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Türkçeye uyarlama çalışması ile kazandırılmış olup, özellikle sağlıklı beslenmeye yönelik aşırı takıntılı davranış ve bilişleri ölçmeyi hedefler. Ölçeğin uyarlama çalışması, ortorektik eğilimler ile obsesif kompülsif belirtiler arasındaki anlamlı ilişkiyi istatistiksel olarak desteklemiştir. Bu araç, klinik ve akademik araştırmalarda ortoreksiya nervoza riskini taramak için kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Ortoreksiya, Ortoreksiya Nervoza, Orto-11, Ölçek Uyarlaması, Yeme Bozuklukları, Obsesif Kompülsif Belirtiler, Psikometri.

Yazarlar

Gülcan Arusoğlu, Ece Kabakçı, Gül Köksal, T. Koray Merdol

Amaç

Orto-11 Ölçeği’nin temel amacı, Ortoreksiya Nervoza (ON) belirtilerinin Türkiye popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlamaktır. Ölçek, sağlıklı beslenmeye yönelik obsesif bir odaklanma ve bunun sonucunda ortaya çıkan sosyal ve psikolojik işlev bozukluklarını tespit etmek üzere uyarlanmıştır. Orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınayarak, ON araştırmalarına temel bir araç sağlamak hedeflenmiştir.

Ölçek, bireylerin besinler hakkındaki duygusal tepkilerini, bilişsel çarpıtmalarını ve kaçınmacı davranışlarını standardize edilmiş bir formatta değerlendirerek, risk altındaki kişileri belirlemeye yardımcı olur. Bu sayede, ortoreksiya ile ilişkili psikopatolojilerin erken teşhis ve müdahalesine olanak tanınır.

Yapı

Ortoreksiya Nervoza, sağlıklı veya “saf” gıdalar tüketme takıntısı ile karakterize edilen bir yeme bozukluğu eğilimidir. Orto-11 Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama çalışmasında, bu yapının temel olarak üç alt boyut etrafında şekillendiği belirtilmiştir, ancak bu alt boyutlar orijinal Orto-11 yapısından farklılık gösterebilir. Uyarlama çalışmasında belirtilen yapısal bileşenler şunlardır:

• Duygu: Besinler hakkında hissedilen endişe, kaygı ve duygusal tepkileri kapsar. (8 madde)
• Davranış: Sağlıksız olduğu düşünülen besinlerden kaçınma veya katı diyet kurallarını uygulama gibi gözlemlenebilir eylemleri içerir. (3 madde)
• Biliş: Besinlerin sağlıksızlığı, saflığı veya piyasadaki genel besin kalitesi hakkındaki düşünce ve inançları kapsar. (4 madde)

Bu 3 alt boyut, bireyin hayat kalitesini düşüren ve sosyal işlevselliğini bozan ortorektik eğilimlerin farklı yönlerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir.

Geçerlik

Orto-11 Ölçeği’nin geçerlik analizleri kapsamında, yapı geçerliğini incelemek amacıyla obsesif kompülsif belirtiler ile ilişkisi araştırılmıştır. Yapılan varyans analizi (ANOVA) sonuçlarına göre, obsesif kompülsif belirtilerin ortorektik eğilimler üzerindeki etkisinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir [F(2,993)=27.56; p<.001, η2=.053].

Farkın kaynağını belirlemek amacıyla uygulanan Tukey testi sonuçları, obsesif kompülsif belirtiler açısından farklılaşan üç grubun (düşük, orta, yüksek belirti düzeyleri), ortorektik eğilimler açısından da birbirinden anlamlı düzeyde farklılaştığını göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin ortoreksiya yapısını, teorik olarak ilişkili olduğu obsesif-kompülsif spektrumdaki patolojilerden ayırt etme yeteneğine sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını ve güvenirliğini değerlendirmek amacıyla madde-toplam puan korelasyonları incelenmiştir. Bu analizde, maddelerin ölçeğin toplam puanıyla olan ilişkileri değerlendirilmiştir. Elde edilen korelasyon değerlerinin -0.5 ile 0.49 arasında değiştiği görülmüştür. Bu geniş aralık, bazı maddelerin genel yapıyla zayıf veya ters yönde ilişkili olduğunu, bu durumun ise ölçeğin iç tutarlılığı ve homojenliği açısından dikkatli yorumlanması gerektiğini işaret etmektedir. Yüksek negatif korelasyon gösteren maddeler, ölçeğin revizyonu veya yeniden faktörleştirilmesi gerektiğine dair ipuçları sunmaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin psikometrik yapısı incelenmiş ve 3 alt boyut ve toplam 15 madde içeren bir yapıdan bahsedilmiştir. Orijinal Orto-11 (Orthorexia Nervosa 11) ölçeği 11 maddeden oluşmasına rağmen, uyarlama çalışmasında ortorektik eğilimler yapısının daha kapsamlı anlaşılması amacıyla 15 maddelik bir set üzerinden analiz yapılmış ve bu maddeler Duygu (8 madde), Davranış (3 madde) ve Biliş (4 madde) olmak üzere üç faktöre ayrılmıştır.

Bu üç faktörlü yapı, ortoreksiya nervozanın sadece davranışsal bir kısıtlama değil, aynı zamanda yoğun bilişsel meşguliyet ve güçlü duygusal tepkiler içeren karmaşık bir psikolojik yapı olduğunu göstermektedir. Bu faktörel ayrım, ölçeğin klinik uygulamada daha detaylı teşhis imkanı sunmasını sağlamaktadır.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri ve Genel Yetişkin Popülasyonu

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve geniş bir yetişkin örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir. Analizler, 996 kişilik büyük bir örneklem üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılarak uygulanmaktadır. Katılımcılardan maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir. Puanlama, ortorektik eğilimlerin şiddetini belirlemek üzere yapılır.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Uyarlama Çalışması, Likert Ölçeği, Madde Analizi, Beslenme Davranışı, Yeme Tutumu, Obsesyon.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Gülcan Arusoğlu)

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi (Makale referansına göre)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2008

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçeğin uyarlama çalışmasının orijinal makalesine aşağıdaki linkten ulaşılabilir:

Original PDF link: turkpsikiyatri.com

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı ise burada mevcuttur: orto-11-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Arusoğlu, G., Kabakçı, E., Köksal, G. ve Merdol, T. K. (2008). Ortoreksiya Nervoza ve Orto-11’in Türkçeye uyarlama çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 19(3), 283-291.

Orto-11 Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, 3 alt boyut ve 15 maddeden oluşmaktadır:

• Duygu (8 m): Son üç ay içerisinde besinler konusunda endişelendiğiniz oldu mu?
• Davranış (3 m): Sağlıksız olduğunu düşündüğünüz besinleri yediğiniz olur mu?
• Biliş (4 m): Piyasada sağlıksız besinlerin de satıldığını düşünür müsünüz?