Kabızlık Ölçeği

Özet

Kabızlık Ölçeği, Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) tarafından geliştirilen ve hasta tarafından bildirilen sonuçları ölçmeye yarayan (PROMIS®) Kabızlık Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, Mamur ve arkadaşları (2017) tarafından Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak kullanıma sunulmuştur. Ölçek, bireylerin yaşadığı kabızlık semptomlarının şiddetini ve sıklığını değerlendirmeyi amaçlayan, klinik ve araştırma ortamlarında kullanılan önemli bir hasta bildirim aracıdır.

Adaptasyon çalışması, orijinal PROMIS sisteminin sağladığı yüksek psikometrik standartları koruyarak, Türk kültürüne ve diline uygun bir ölçüm sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki klinik uygulamalarda ve gastroenteroloji araştırmalarında güvenilir ve karşılaştırılabilir veri elde edilmesi mümkün hale gelmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kabızlık, PROMIS, Ölçek, Uyarlama, Güvenirlik, Türkçe, Gastroenteroloji, Hasta Bildirimli Sonuçlar.

Yazarlar

Mamur, A., Kayhan, M., Bilge, U., Sungur, S., Balcioglu, H., Unluoglu, I.

Amaç

Kabızlık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin deneyimlediği kabızlık semptomlarının şiddetini, sıklığını ve yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini standart bir biçimde ölçmektir. Orijinal ölçeğin Türkçe adaptasyonu ile, Türk popülasyonunda bu semptomların güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirilmesi hedeflenmiştir.

Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara, tedavi öncesi ve sonrası durumları karşılaştırma, müdahalelerin etkinliğini izleme ve uluslararası çalışmalarla sonuçları kıyaslama imkanı sunar. Kabızlık, yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilen yaygın bir durum olduğundan, doğru ölçüm kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, esas olarak gastrointestinal sistem rahatsızlıklarından biri olan kronik veya akut kabızlık durumunun öznel deneyimini ölçen bir psikometrik yapıyı temsil eder. Ölçeğin ölçtüğü yapı, dışkılama zorluğu, dışkı sıklığı, karın ağrısı ve şişkinlik gibi temel kabızlık belirtilerini kapsar.

Ölçek, hasta tarafından bildirilen sonuçlar (PROs) metodolojisine dayandığından, ölçümün merkezinde hastanın kendi semptom algısı yer alır. PROMIS çerçevesi, bu tür yapıların adaptif test (CAT) veya kısa formlar aracılığıyla yüksek hassasiyetle ölçülmesini sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Mamur ve arkadaşlarının (2017) adaptasyon çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerliği incelenmiştir. Orijinal PROMIS ölçekleri, kapsamlı içerik ve yapı geçerliğine sahip olduğu için, adaptasyon çalışması genellikle bu yapısal bütünlüğün Türk örnekleminde de korunduğunu doğrulamayı amaçlar.

Çalışmada, ölçeğin maddelerinin ölçtüğü yapıyı doğru bir şekilde temsil edip etmediği, uygun istatistiksel yöntemler (örneğin, Doğrulayıcı Faktör Analizi veya Madde Tepki Kuramı) kullanılarak test edilmiştir. Ancak kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmediği için, detaylı geçerlik bilgisi için orijinal akademik yayına başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasının başlığı “Türkçe güvenilirliği” üzerine odaklandığından, ölçeğin iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğinin incelendiği varsayılmaktadır. Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı maddeler aracılığıyla tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini gösterir.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçmekte başarılı olduğunu gösterir. Orijinal çalışmada bu güvenirlik değerlerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu ve ölçeğin Türkçe popülasyonda güvenle kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Kaynakta spesifik güvenirlik katsayısı belirtilmemiştir.

Faktör Analizi

PROMIS ölçekleri genellikle çok boyutlu sistemler olmasına rağmen, Kabızlık Ölçeği’nin tek bir baskın boyutu (kabızlık şiddeti) ölçtüğü kabul edilebilir. Adaptasyon çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunup korunmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi yapılmıştır.

Bu analizler, ölçek maddelerinin beklenen tek faktörlü veya çok faktörlü yapıya uygunluğunu kontrol etmek için kritik öneme sahiptir. Genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, maddelerin teorik olarak belirlenen faktörlere yüklenimleri ve model uyum indeksleri değerlendirilmiştir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (NIH PROMIS Constipation Scale’in Türkçe Adaptasyonu)

Format: Hasta Bildirimli Sonuç (PRO) Ölçeği. Derecelendirme formatı orijinal PROMIS sistemine uygun olarak genellikle Likert tipi bir ölçek kullanır, ancak detaylı derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Popülasyon Grubu: Kabızlık semptomları yaşayan yetişkin bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli klinik ortamlardan veya genel popülasyondan kabızlık şikayeti olan katılımcılar.

Test Metodolojisi: Psikometrik özelliklerin belirlenmesi amacıyla kesitsel çalışma tasarımı kullanılmıştır. Uygulama, hastaların kendi semptomlarını rapor etmesine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Hasta Bildirimi, Gastroenteroloji, Psikometri, Ölçek Geliştirme, NIH, Adaptasyon.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Uğur Bilge

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı dönemdeki kurum adresi (Journal of Turgut Ozal Medical Center ile ilişkilidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 2017 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: PROMIS ölçeklerinin kullanımı genellikle belirli lisans ve izin koşullarına tabidir. Türkçe adaptasyonun kullanımı için sorumlu yazar Uğur Bilge ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Mamur, A., Kayhan, M., Bilge, U., Sungur, S., Balcioglu, H., & Unluoglu, I. (2017). Turkish reliability of national institutes of health (NIH) patient-reported outcomes measurement information system (PROMIS®)Constipatio Scale. Journal of Turgut Ozal Medical Center, 24(2), 170-177. doi: 10.5455/jtomc.2017.01.19

Makalenin orijinal linki: uvt.ulakbim.gov.tr

Bu ölçekle ilgili orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: constipation-scale-toad.pdf

Kabızlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Detaylı ölçek maddeleri için lütfen sorumlu yazar ile iletişime geçiniz veya referans gösterilen akademik makaleye başvurunuz.