EORTC QLQ-C30 (version 3.0)

Özet

EORTC QLQ-C30 (European Organisation for Research and Treatment of Cancer Quality of Life Questionnaire Core 30) ölçeği, kanser hastalarında sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi (HRQoL) değerlendirmesi için geliştirilmiş uluslararası alanda kabul görmüş çekirdek bir ölçektir. Sürüm 3.0, beş fonksiyonel ölçek, üç semptom ölçeği, bir global sağlık durumu ölçeği ve altı tek maddeden oluşan toplam 30 maddeyi içermektedir. Bu ölçek, özellikle onkoloji klinik araştırmalarında tedavi müdahalelerinin hastaların öznel yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini standartlaştırmak amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır.

Bu giriş, ölçeğin Türk popülasyonuna uyarlanmasına odaklanmaktadır. Cankurtaran ve arkadaşları (2008) tarafından yürütülen uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan kanser hastaları arasında güvenilirliğini ve geçerliliğini test etmiş ve ölçeğin kültürel ve psikometrik açıdan uygun olduğunu göstermiştir. Bu uyarlama, ölçeğin Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında HRQoL değerlendirmesi için etkin bir araç olarak kullanılmasına olanak tanımıştır.

Anahtar Kelimeler

EORTC QLQ-C30, Yaşam Kalitesi, Kanser Hastaları, Onkoloji, Psikometri, Uyarlama Çalışması, Fonksiyonel Durum.

Yazarlar

Ölçeğin orijinal geliştirilmesi European Organisation for Research and Treatment of Cancer (EORTC) Quality of Life Study Group tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe uyarlama ve psikometrik geçerlik çalışmasının sorumlu yazarı Eylem ŞAHİN CANKURTARAN olup, diğer yazarlar Erkan ÖZALP, Hakan SOYGÜR, Seda ÖZER, Derya İ. AKBIYIK ve Andrew BOTTOMLEY‘dir.

Amaç

EORTC QLQ-C30’un temel amacı, onkolojik tedavi süreçlerinin ve hastalık durumunun kanser hastalarının öznel yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini ölçmektir. Ölçek, hem klinik denemelerde hem de rutin klinik uygulamada tedavi sonuçlarının kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesine yardımcı olur. Ölçek, hastaların fiziksel, duygusal ve sosyal fonksiyonlarındaki değişiklikleri ve yaygın semptom yüklerini (ağrı, yorgunluk, bulantı/kusma vb.) yakalamak için tasarlanmıştır.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı, orijinal ölçeğin 30 maddelik yapısının Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınamak ve bu popülasyonda geçerli ve güvenilir ölçümler sağlayıp sağlamadığını belirlemektir. Bu çalışma, Türkiye’de yürütülen kanser araştırmalarının uluslararası standartlara uygun bir yaşam kalitesi aracı kullanmasını güvence altına almıştır.

Yapı

EORTC QLQ-C30, Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi (HRQoL) yapısını çok boyutlu olarak ele alır ve üç ana bileşen etrafında organize olur:

1. Fonksiyonel Ölçekler (5 Ölçek): Fiziksel Fonksiyon, Rol Fonksiyonu, Duygusal Fonksiyon, Bilişsel Fonksiyon ve Sosyal Fonksiyon. Bu ölçekler, hastanın günlük aktiviteleri, iş/eğlence faaliyetleri ve sosyal ilişkilerdeki yeterliliğini değerlendirir.
2. Semptom Ölçekleri (3 Ölçek): Yorgunluk, Bulantı ve Kusma ile Ağrı. Bu ölçekler, kanser veya tedavinin neden olduğu en yaygın ve zorlayıcı semptomları ölçer.
3. Global Sağlık Durumu/Yaşam Kalitesi (1 Ölçek): Hastanın genel sağlık durumunu ve yaşam kalitesini özetleyen iki maddeden oluşur.

Geçerlik

EORTC QLQ-C30, yüksek düzeyde yapı geçerliği göstermektedir. Uluslararası çalışmalar, ölçeğin öngörülen fonksiyonel ve semptom alanlarını ayırt etme yeteneğini desteklemektedir. Çapraz kültürel geçerlik, ölçeğin farklı dil ve kültürlerdeki yapısal tutarlılığını sağlamak için titizlikle test edilmiştir.

Türk uyarlama çalışması, ölçeğin yapı geçerliğini incelemiş ve beklenen alt ölçek korelasyonlarının elde edildiğini bildirmiştir. Örneğin, fiziksel fonksiyonun, yorgunluk ve ağrı semptomlarıyla ters yönde anlamlı ilişkiler göstermesi beklenir. Cankurtaran ve arkadaşları (2008) bu beklenen desenleri doğrulamış ve ölçeğin Türkçe versiyonunun Türk kanser hastalarının HRQoL yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilir. EORTC QLQ-C30’un global ve fonksiyonel ölçeklerinin çoğu, uluslararası normatif verilerde 0.70 ile 0.90 arasında mükemmel iç tutarlılık değerleri sergilemiştir. Semptom alt ölçekleri de genellikle kabul edilebilir veya yüksek düzeyde güvenilirdir.

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda da yüksek güvenilirlik sunduğunu göstermiştir. Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı (HRQoL’nin ilgili boyutunu) tutarlı bir şekilde ölçtüğü anlamına gelir ve bu da klinik kararlar ve araştırma sonuçları için ölçeğin stabilitesini güçlendirir.

Faktör Analizi

EORTC QLQ-C30’un psikometrik yapısı, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (CFA) kullanılarak incelenir. Orijinal geliştirme aşamasında, 30 maddenin 15 farklı ölçek ve tek maddeye (5 fonksiyon, 3 semptom, 1 global QoL ve 6 tek madde) ayrıldığı çok faktörlü yapısı doğrulanmıştır.

Türkçe uyarlama çalışması, faktör yapısının Türk örnekleminde de büyük ölçüde korunduğunu doğrulamıştır. Bu, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinde, ölçtüğü temel HRQoL yapısının bozulmadığını ve farklı popülasyonlarda karşılaştırılabilir sonuçlar ürettiğini göstermesi açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği. İlk 28 madde 4 puanlı Likert tipi derecelendirme (Hiç değil / Biraz / Oldukça / Çok) kullanırken, son iki global sağlık maddesi 7 puanlı derecelendirme kullanır.

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal) ve EORTC tarafından resmi olarak onaylanmış 100’den fazla dil.

Population Group: Kanser Hastaları

Age Group: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üstü)

Population Details: Çeşitli kanser türlerine sahip, farklı evrelerdeki ve tedavi aşamalarındaki hastaların sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini değerlendirmek.

Test Methodology: Standartlaştırılmış klinik ve araştırma amaçlı psikometrik değerlendirme aracı.

Anahtar Kelimeler

HRQoL, Psikoonkoloji, Fonksiyonel Ölçekler, Semptom Yükü, Psikometri, Kanser Araştırmaları, EORTC.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

EORTC QLQ-C30’un kullanımı, EORTC Quality of Life Group‘un katı yönergelerine tabidir. Ölçek, akademik ve kar amacı gütmeyen araştırmalar için genellikle ücretsiz olarak sunulur, ancak kullanım için resmi başvuru ve izin alınması zorunludur. Ticari kullanımlar için ek ücretler söz konusu olabilir. Orijinal ölçeğin geliştirilmesi 1990’lı yıllara dayanır; Sürüm 3.0 yaygın olarak kullanılmaktadır. Türkçe uyarlama çalışması 2008 yılında yayınlanmıştır.

Kaynaklar

Cankurtaran, E. S., Ozalp, E., Soygur, H., Ozer, S., Akbiyik, D. I., & Bottomley, A. (2008). Understanding the reliability and validity of the EORTC QLQ-C30 in Turkish cancer patients. European journal of cancer care, 17(1), 98–104. https://doi.org/10.1111/j.1365-2354.2007.00827.x

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları buradan indirilebilir:

• eortc-qlq-c30-version-30-toad.pdf
• eortc-qlq-c30-version-30-toad.pdf
• eortc-qlq-c30-version-30-toad.pdf

EORTC QLQ-C30 (Sürüm 3.0) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, telif hakları ve lisanslama gereklilikleri nedeniyle bu alanda sunulmamaktadır. Maddelerin tam içeriği ve puanlama yönergeleri için lütfen EORTC Quality of Life Group’un resmi dokümantasyonuna veya yukarıda belirtilen Türkçe uyarlama makalesine başvurunuz.