Dindar ve Spiritüel Olmama (DİSOL) Ölçeği

Özet

Dindar ve Spiritüel Olmama (DİSOL) Ölçeği, bireylerin yaşamlarında dindarlık ve spiritüellik alanlarındaki inanç ve uygulamaların yokluğunu veya düşük düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, orijinal yapısının Türkçe psikoloji literatürüne kazandırılması hedefiyle 2015 yılında Sevinç, Güven ve Metinyurt tarafından uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, özellikle spiritüel kavramının Türk kültüründeki karşılığının (spiritüel mi yoksa manevi mi) belirlenmesi gibi önemli dilsel ve kültürel zorlukları ele almıştır.

Toplam 16 maddeden oluşan DİSOL Ölçeği, 5’li Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanmaktadır (1= Bana çok uygun, 5= Bana hiç uygun değil). Ölçeğin psikometrik özellikleri, çeviri denkliği, anlaşılırlığı, iç tutarlılığı ve çeşitli geçerlik türleri (içerik, bilinen grup, konverjan) dahil olmak üzere üç aşamalı kapsamlı bir araştırma ile incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Dindarlık, Spiritüellik, Dindışı, Maneviyat, Psikometrik, Likert Ölçeği, Din Psikolojisi, Ölçek Uyarlama, Sekülerleşme.

Yazarlar

Kenan Sevinç, Mehmet Güven, Tuncay Metinyurt.

Amaç

DİSOL Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşamlarında dinin ve spiritüelliğin oynadığı rolün düşük veya yok olma düzeyini tespit etmektir. Ölçek, özellikle dindar veya spiritüel olmayan bireylerin bu durumlarını sistematik olarak ölçebilmek için tasarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması ise, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Uyarlama sürecinde yazarlar, Türkçe din psikolojisi alanında yaygın olarak kullanılan spiritüel ve manevi kavramlarının hangisinin orijinal yapıya en uygun olduğunu ampirik verilerle belirlemeyi amaçlamışlardır. Bu dilsel hassasiyet, ölçeğin kültürel geçerliliğini ve Türk literatüründeki standardizasyonunu sağlamaya yönelik önemli bir adımdır.

Yapı

Ölçek, doğrudan dindarlık veya spiritüelliğin yüksekliğini değil, bu özelliklerin yokluğunu veya düşük düzeyini ölçen bir psikolojik yapıyı temsil eder. Bu durum, genellikle psikolojide incelenen pozitif yönelimli dinsel yapıların aksine, bireyin hayatında din ve manevi değerlerin rehberlik etme, karar verme süreçlerine dahil olma veya ahiret inancı gibi alanlardaki etkisinin azlığını ölçer.

DİSOL, bireyin yaşam kararlarında dinin yönlendiriciliğini ve ölüm sonrası yaşam (ahiret) inancının bireyin eylemlerini belirlemedeki rolünü sorgulayan maddeler içermektedir. Bu yönüyle ölçek, modern psikoloji ve din sosyolojisi araştırmalarında, sekülerleşme eğilimlerini ve spiritüel/dinsel boşluğu incelemek için önemli bir araç olarak konumlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması sırasında geçerlik çalışmaları üç ayrı aşamada titizlikle yürütülmüştür. İlk iki aşamada, çevirinin dilsel denkliği ve hedef popülasyon tarafından anlaşılabilirliği denetlenmiştir. Bu aşamada, spiritüel kavramının Türkçe literatürdeki en doğru karşılığını tespit etmek için ampirik testler yapılmıştır.

Üçüncü ve ana araştırma aşamasında ise kapsamlı psikometrik geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. İncelenen geçerlik türleri şunlardır:

• İçerik Geçerliliği: Maddelerin, ölçülmek istenen dindar ve spiritüel olmama yapısını yeterince kapsayıp kapsamadığı uzman görüşleri ve literatür taraması ile değerlendirilmiştir.
• Bilinen Grup Geçerliliği: Teorik olarak dindarlık ve spiritüellik düzeyi farklı olması beklenen gruplar arasında ölçek puanlarının ayırt ediciliği test edilmiştir.
• Konverjan Geçerliliği (Yakınsak Geçerlik): DİSOL Ölçeği puanlarının, benzer yapıları ölçen veya teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer ölçeklerle tutarlı bir korelasyon gösterip göstermediği incelenmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, geçerlik analizleriyle eş zamanlı olarak yürütülmüştür. İlk iki araştırma, ölçeğin genel güvenilirliğini ve çeviri sonrası anlaşılırlığını denetlemeye odaklanmıştır. Üçüncü ve son araştırmada ise ölçeğin temel güvenilirlik ölçütü olan iç tutarlılık güvenilirliği detaylı olarak incelenmiştir.

İç tutarlılık analizi, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösteren önemli bir ölçüttür. Araştırmacılar, elde edilen veriler ışığında DİSOL Ölçeği’nin Türkçe formunun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve farklı uygulamalarda kararlı sonuçlar verdiğini doğrulamıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla faktör analizlerini kullanmıştır. Orijinal ölçeğin teorik yapısının Türkçe popülasyonunda korunup korunmadığı bu analizlerle belirlenmiştir. DİSOL Ölçeği, dindarlık ve spiritüel olmama boyutlarını ölçen 16 maddenin, Türkçe örnekleminde de tutarlı bir faktör yapısı sergilediğini göstermiştir.

Faktör analizleri, ölçeğin çok boyutlu mu yoksa tek boyutlu mu olduğunu ortaya koyarak, araştırmacıların verileri doğru bir şekilde yorumlamasına olanak tanır. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliliğinin güçlü bir göstergesi olarak kabul edilmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Türkiye’deki din psikolojisi ve sosyal bilimler araştırmaları bağlamında)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Ölçek uyarlama çalışmaları, Türk üniversite öğrencileri ve geniş bir yetişkin örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, toplam 16 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li Likert tipi üzerinden yapılmaktadır.

Derecelendirme Detayı: 1 = Bana çok uygun, 5 = Bana hiç uygun değil. Bu derecelendirme yapısı, yüksek puanların dindar ve spiritüel olmama düzeyinin yüksekliğini yansıttığı anlamına gelir (maddelerin niteliğine bağlı olarak ters puanlama uygulanabilir).

Anahtar Kelimeler

Din Sosyolojisi, Psikoloji, DİSOL, Ölçek Geliştirme, Spiritüellik, Kenan Sevinç, Psikometrik Özellikler, Ampirik Araştırma.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Kenan Sevinç

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kenan Sevinç (Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015 (Uyarlama Çalışması)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Kenan Sevinç ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin yayınlandığı makale, açık erişimli bir dergide (Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi) yer almaktadır.

Orijinal makale Dergipark üzerinden erişime açıktır: dergipark.ulakbim.gov.tr

The original PDF can be downloaded here: dindar-ve-spirituel-olmama-disol-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Sevinç K., Güven M. ve Metinyurt T. (2015). Dindar ve Spiritüel Olmama (DİSOL) Ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6, 59-86.

Dindar ve Spiritüel Olmama (DİSOL) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek toplam 16 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda kaynakta belirtilen örnek maddeler sunulmuştur. Maddeler orijinal dilinde korunmuştur.

1- Hayatımla ilgili önemli kararlar alırken din bana yol gösterir.
10. Bu dünyada yaptıklarımızın doğruluğu veya yanlışlığı, öldükten sonra bize ne olacağını belirler.