Diğerkâmlık Ölçeği

Özet

Diğerkâmlık Ölçeği, Kurtman Ersanlı ve N. Doğru-Çabuker tarafından 2015 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, bireylerin diğerkâmlık düzeylerini ve bu yapıyı oluşturan temel boyutları ölçmeyi amaçlar. Toplam 20 maddeden ve iki ana faktörden (Özveri ve Bencillik) oluşan bu ölçek, yapısal geçerliliğini doğrulayıcı faktör analizi bulgularıyla desteklemiştir. Ölçeğin güvenirlik katsayıları kabul edilebilir düzeydedir ve sosyal bilimler alanında diğerkâmlık davranışlarının değerlendirilmesinde kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Diğerkâmlık, Özveri, Bencillik, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometrik Özellikler, Yardım Davranışı.

Yazarlar

Kurtman Ersanlı, N. Doğru-Çabuker.

[quads id=5]

Amaç

Diğerkâmlık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin başkalarının iyiliği için kendi çıkarlarından vazgeçme eğilimlerini ve bu davranışların altında yatan psikolojik yapıları sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle diğerkâmlık kavramının pozitif yönü olan özveri ile negatif yönü olan bencillik faktörlerini ayrıştırarak çok boyutlu bir değerlendirme sunar.

Bu geliştirme çalışması, sosyal psikoloji ve eğitim bilimleri alanlarında yapılacak araştırmalara sağlam ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamayı hedeflemiştir. Elde edilen bulgular, bireylerin yardım etme motivasyonlarını ve fedakârlık düzeylerini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, sosyal davranış bilimlerinde merkezi bir kavram olan diğerkâmlık (altruism) yapısını ölçmektedir. Diğerkâmlık, bir dış ödül beklentisi olmaksızın, başkalarına fayda sağlama amacıyla yapılan gönüllü davranışlar bütünü olarak tanımlanmaktadır.

Yapılan psikometrik analizler sonucunda ölçek, bu karmaşık yapıyı iki farklı boyutta ele almaktadır:

• Özveri (Self-Sacrifice): Bireyin kendi kaynaklarını, zamanını veya enerjisini başkalarıyla paylaşma ve onlar için fedakârlık yapma eğilimi. Bu faktör, diğerkâmlık davranışının yapıcı ve pozitif yönünü temsil eder.
• Bencillik (Egoism/Selfishness): Bireyin yardım davranışlarında bulunurken dahi öncelikle kendi faydasını gözetme ve başkalarının ihtiyaçlarını göz ardı etme eğilimi. Bu faktör, diğerkâmlığın yokluğunu veya karşıtını temsil eder.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerlik çalışmaları, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Elde edilen bulgular, Diğerkâmlık Ölçeği’nin teorik beklentilere uygun olarak iki boyutlu bir yapıyı gösterdiğini doğrulamaktadır. DFA sonuçları, uyum indekslerinin bu iki faktörlü yapının model uyumunu desteklediğini ortaya koymuştur. Özveri ve Bencillik faktörleri, toplam varyansın %43’ünü açıklamaktadır ki bu, psikolojik ölçekler için kabul edilebilir bir düzeydir. Bu sonuçlar, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik analizleri, Cronbach α katsayısı hesaplanarak yapılmıştır. Elde edilen değerler, ölçeğin alt boyutlarının ve genel ölçeğin yüksek düzeyde tutarlı olduğunu göstermektedir.

• Özveri Faktörü Güvenirlik (15 madde): Cronbach α = .87
• Bencillik Faktörü Güvenirlik (6 madde): Cronbach α = .77
• Tüm Ölçek Güvenirlik (20 madde): Cronbach α = .76

Bu katsayılar, hem alt faktörlerin hem de toplam ölçeğin psikometrik açıdan yeterli iç tutarlılığa sahip olduğunu ve farklı ölçümlerde benzer sonuçlar verebileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Diğerkâmlık Ölçeği’nin faktör yapısı, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi (AFA ve DFA) yöntemleriyle incelenmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin 20 maddesinin iki ana faktör altında toplandığını göstermiştir.

Bu iki faktör (Özveri ve Bencillik), diğerkâmlık davranışının hem pozitif motivasyonlarını hem de negatif engellerini temsil etmektedir. İki faktörün toplam varyanstaki katkısı %43 olarak belirlenmiştir. Bu ayrışma, araştırmacıların diğerkâmlık eğilimlerini daha nüanslı bir şekilde incelemesine olanak tanımaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Kağıt ve kalem testi (Self-report / Kendi kendine raporlama)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve/veya Genel Yetişkin Popülasyonu (Orijinal çalışma genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır.)

Yaş Grubu: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çeşitli üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler veya genel yetişkinler örneklem grubu olarak kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. (1=Kesinlikle Katılmıyorum / En Az düzeyde – 5=Kesinlikle Katılıyorum / En Çok düzeyde).

Ölçek toplam 20 maddeden oluşur ve iki alt boyuta sahiptir: Özveri (15 madde) ve Bencillik (5 madde).

Anahtar Kelimeler

Altruism Scale, Cronbach Alfa, Psikometri, Sosyal Psikoloji, Faktör Analizi, Geçerlik, Güvenirlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: Kurtman Ersanlı)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015

İzinler ve Kullanım: Ölçeğin bilimsel çalışmalarda kullanılması için sorumlu yazar Kurtman Ersanlı ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım veya büyük ölçekli uygulamalar için yasal izin alınması gerekebilir.

Ücret: Bilgi mevcut değildir. (Genellikle akademik araştırmalar için ücretsizdir.)

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: digerkamlik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Ersanlı, K., ve Doğru- Çabuker, N. (2015). Diğerkâmlık Ölçeğinin psikometrik özellikleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(52), 43-53. DOI: 10.17755/esosder.70589

[quads id=5]

Diğerkâmlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek 20 madde iki faktörden oluşmaktadır.

• Özveri (15m): Sahip olduğum maddi olanakları başkalarıyla paylaşmaktan keyif alırım.
• Bencillik (6m): Yararıma olmayacak hiçbir yardım davranışında bulunmam.