5-D Kaşıntı Ölçeği

Özet

5-D Kaşıntı Ölçeği, kronik kaşıntının (pruritus) şiddetini ve etkisini çok boyutlu olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkiye’deki uyarlama çalışması, Altınok Ersoy ve Akyar (2018) tarafından özellikle Kronik Böbrek Yetmezliği (KBY) tanısı almış hastalarda gerçekleştirilmiştir. Ölçek, kaşıntının Beş Boyutunu (Derece, Süre, Yön, Engellilik ve Dağılım) ölçerek, tek boyutlu kaşıntı ölçümlerinin yetersiz kaldığı alanlarda detaylı bilgi sunmayı amaçlamaktadır. Türk popülasyonunda yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışması, ölçeğin KBY hastalarında kullanım için uygun ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

5-D Kaşıntı Ölçeği, Kaşıntı, Pruritus, Kronik Böbrek Yetmezliği, Psikometrik Değerlendirme, Uyarlama, Hemodiyaliz.

Yazarlar

Neşe Altınok Ersoy, İbrahim Akyar (Uyarlama çalışması).

Amaç

5-D Kaşıntı Ölçeği’nin temel amacı, kaşıntı deneyimini sadece yoğunluk açısından değil, aynı zamanda günlük yaşam üzerindeki etkisi ve niteliği açısından da kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Bu çok boyutlu yaklaşım, klinisyenlerin ve araştırmacıların kaşıntının hastalar üzerindeki yükünü daha doğru anlamalarına olanak tanır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk kültür ve dil yapısına uygunluğunu test etmek ve özellikle Kronik Böbrek Yetmezliği gibi kaşıntının yaygın bir semptom olduğu hasta gruplarında geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamak amacıyla yapılmıştır.

Ölçeğin orijinal yapısı, kaşıntının sübjektif doğasını yakalamayı hedeflerken, uyarlama çalışması bu aracın Türkçe konuşan KBY hastalarının klinik takibinde etkili bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır. Bu, tedavi yanıtlarının izlenmesi ve yaşam kalitesini iyileştirmeye yönelik müdahalelerin değerlendirilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Yapı

5-D Kaşıntı Ölçeği, kaşıntıyı beş temel boyutta (5-D) ele alan bir yapıyı ölçer. Bu boyutlar, kaşıntının klinik profilini derinlemesine anlamak için tasarlanmıştır:

• Derece (Degree): Kaşıntının şiddeti ve yoğunluğu.
• Süre (Duration): Kaşıntının ne kadar sürdüğü ve sıklığı.
• Yön (Direction): Kaşıntının gün içinde değişimi (örneğin, gece daha kötü olması).
• Engellilik (Disability): Kaşıntının günlük aktiviteler, uyku ve yaşam kalitesi üzerindeki yarattığı kısıtlamalar.
• Dağılım (Distribution): Kaşıntının vücutta kapladığı alan ve yayılımı.

Bu beş boyutun birleştirilmesi, kaşıntının tek bir şiddet puanından daha fazlasını temsil ettiğini ve hastanın genel deneyimini yansıtan kapsamlı bir skor sunmayı sağlar.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Altınok Ersoy ve Akyar (2018) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemiştir. Geçerlik çalışmaları genellikle faktör analizi, ölçüt bağımlı geçerlik (örneğin, diğer kaşıntı veya yaşam kalitesi ölçekleriyle korelasyon) ve ayırt edici geçerlik yöntemlerini içerir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe versiyonunun KBY hastalarında kaşıntının çok boyutlu yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve orijinal ölçeğin teorik yapısına uygun olduğunu kanıtlamıştır. Bu, ölçeğin Türk popülasyonunda Kaşıntı fenomenini doğru bir şekilde temsil ettiğini gösterir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, Altınok Ersoy ve Akyar (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı (çok boyutlu kaşıntı) ölçme konusunda tutarlı olduğunu gösterir. Bu psikometrik özellikler, 5-D Kaşıntı Ölçeği’nin Kronik Böbrek Yetmezliği hastalarında tekrarlanan ölçümlerde stabil ve güvenilir sonuçlar üretebildiğini doğrular.

Faktör Analizi

5-D Kaşıntı Ölçeği’nin faktör yapısı, orijinalinde beş farklı boyutu temsil eden maddelerden oluşur. Türkçe uyarlama çalışmasında (Altınok Ersoy ve Akyar, 2018), ölçeğin bu çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu doğrulamak amacıyla doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Faktör analizinin sonuçları, Türkçe formun da kaşıntının Derece, Süre, Yön, Engellilik ve Dağılım olmak üzere beş ayrı faktör altında toplandığını desteklemesi beklenir. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarısı için hayati öneme sahiptir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama ve Öz Bildirim Ölçeği

Format: 5 temel boyut üzerinden kaşıntı deneyiminin farklı yönlerini ölçen yapılandırılmış madde seti. Spesifik derecelendirme bilgisi kaynakta yer almamaktadır, ancak orijinal ölçekte genellikle puanlama, her bir boyut için ayrı ayrı yapılmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyonlar, özellikle kaşıntı semptomu yaşayan hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması Kronik Böbrek Yetmezliği tanısı almış ve hemodiyaliz tedavisi gören hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Hastaların kendi algılarına dayalı olarak kaşıntı deneyimlerini değerlendirmeleri istenir. Ölçek, kaşıntının şiddetinden (Derece) günlük yaşam üzerindeki etkisine (Engellilik) kadar geniş bir yelpazede değerlendirme sunar.

Anahtar Kelimeler

KBY, Hemodiyaliz, Kaşıntı Şiddeti, Çok Boyutlu Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, Cilt Hastalıkları.

Yazarlar

Sorumlu Yazar (Uyarlama Çalışması): Neşe Altınok Aksoy

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

İletişim Adresi: Altı[email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2018

Orijinal Ölçek Yılı: 2010 (Elman vd.)

İzinler ve Ücret: İzin ve ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir. Kullanım için sorumlu yazar (Neşe Altınok Aksoy) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: 5-d-kasinti-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Altınok Ersoy, N., ve Akyar, İ. (2018). Kronik böbrek yetmezliği olan hastalarda 5-D Kaşıntı Ölçeği’nin geçerlik-güvenirlik çalışması.ACU Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(4), 455-461. https://doi.org/10.31067/0.2018.66
2. Elman, S., Hynan, L. S., Gabriel, V., & Mayo, M. J. (2010). The 5-D Itch Scale: a new measure of pruritus. British Journal of Dermatology, 162(3), 587-593.

5-D Kaşıntı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle, maddeler buraya eklenememiştir. Maddeler için yazarın orijinal makalesine başvurulması gerekmektedir.