Yürürken Donma Ölçeği

Özet

Yürürken Donma Ölçeği, özellikle Parkinson Hastalığı (PH) olan bireylerde görülen, yürüme sırasında aniden durma veya takılıp kalma (donma) fenomenini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış 6 maddelik bir öz bildirim aracıdır. Ölçek, Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak kullanıma sunulmuştur. Bu araç, donma epizotlarının sıklığını ve şiddetini ölçerek hastalığın motor semptomları üzerindeki etkisini nicel olarak belirlemeyi hedefler. Ölçek, hastaların kendilerini değerlendirmelerine olanak tanıyarak, klinik takibin ve tedavi etkinliğinin değerlendirilmesinde önemli bir rol üstlenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yürürken Donma Ölçeği, Yürürken Donma, Parkinson Hastalığı, FOGQ, Hareket Bozuklukları, Nörolojik Bilimler, Ölçek Uyarlama.

Yazarlar

Sevim ACARÖZ CANDAN, A. Çatıker, T. Ş. Özcan.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yürürken donma (FOG) semptomunun şiddetini ve hastanın günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki etkisini standardize edilmiş bir yöntemle ölçmektir. Bu, özellikle Parkinson Hastalığı hastalarında motor dalgalanmaların ve yürüme güçlüklerinin takibi açısından kritik öneme sahiptir. Orijinal ölçeğin Türkçe uyarlamasının yapılması, klinisyenlere ve araştırmacılara Türk kültürüne ve diline uygun, psikometrik özellikleri kanıtlanmış bir değerlendirme aracı sağlamıştır.

Uyarlama çalışması, orijinal aracın kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında kullanımını mümkün kılmayı amaçlamıştır. Bu sayede, tedavi müdahalelerinin donma üzerindeki etkileri daha objektif bir şekilde izlenebilmektedir.

Yapı

Ölçek, nörolojik bir semptom olan ve genellikle ileri evre Parkinson Hastalığı ile ilişkilendirilen ‘Yürürken Donma’ (Freezing of Gait) yapısını ölçer. Bu yapı, yürüme başlangıcında, dönüşlerde veya dar alanlardan geçerken ortaya çıkan, hastanın ayaklarının yere yapışmış gibi hissettiği geçici, yineleyici ve istemsiz yürüme duraklamalarını ifade eder. Ölçek, bu epizotların sübjektif deneyimini ve hastanın algılanan hareket kısıtlılığını değerlendirerek hastalığın fonksiyonel etkisine odaklanır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, çeşitli klinik ve fonksiyonel değerlendirme araçları ile korelasyon analizleri yapılarak incelenmiştir. Yürürken Donma Ölçeği, düşme riskini ve fonksiyonel kısıtlılığı değerlendiren Düşme Etki Skalası ve Zamanlı Kalk ve Yürü Testi ile pozitif yönde güçlü derecede ilişkidedir. Ayrıca, Birleşik Parkinson Hastalığı Derecelendirme Ölçeği (BPHDÖ) toplam skoru ve BPHDÖ’nün motor işlevleri değerlendiren Bölüm II-III skorları ile güçlü ve pozitif yönde ilişkiler (rs=0.693–0.603) göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı motor semptomlarla tutarlı olduğunu destekler.

5 defa otur kalk testi, modifiye Hoehn ve Yahr evrelemesi (hastalık evresini gösteren) ve BPHDÖ Bölüm I (Mental durum) skorları ile orta derecede pozitif ilişkiler (rs = 0.579–0.448) bulunmuştur. Dengeyi ölçen Berg Denge Ölçeği ile ise güçlü negatif yönde bir ilişki (rs=-0.643) mevcuttur; bu, yürüme donması şiddeti arttıkça statik ve dinamik denge performansının azaldığını göstermektedir. Bu korelasyon örüntüsü, ölçeğin bilinen klinik sonuçlarla uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri yüksek tutarlılık sergilemiştir. Ölçeğin uygulayıcılar arası güvenilirliği (interrater reliability) 0.914 olarak belirlenmiştir. Bu yüksek katsayı, farklı uygulayıcıların aynı hastayı değerlendirmesi durumunda elde edilen sonuçların tutarlılığının mükemmel düzeyde olduğunu gösterir. Bu durum, ölçeğin farklı klinik ortamlarda standart bir şekilde kullanılabileceğini işaret eder.

Ek olarak, uygulayıcı içi güvenilirlik (intra rater reliability) katsayısı 0.943 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, tek bir uygulayıcının farklı zamanlarda yaptığı değerlendirmelerde sonuçların yüksek derecede tutarlı olduğunu ve ölçeğin zaman içinde güvenilir ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışmasının yayınlanan özetinde faktör analizi detaylarına dair açık bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak orijinal Yürürken Donma Ölçeği‘nin (FOGQ) genellikle tek boyutlu bir yapıyı temsil ettiği kabul edilmektedir. Bu yapı, yürüyüş donmasının genel şiddeti, sıklığı ve hastanın yaşam kalitesi üzerindeki kümülatif etkisi etrafında odaklanmaktadır. Ölçeğin 6 maddelik Türkçe versiyonunun da bu tek faktörlü yapıyı koruduğu varsayılmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: 6 maddeden oluşan ve 5’li Likert Ölçeği (0’dan 4’e kadar) kullanılarak derecelendirilen öz bildirim formu.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal versiyon İngilizcedir).

Popülasyon Grubu: Nörolojik bozuklukları olan bireyler, özellikle Parkinson Hastalığı hastaları.

Yaş Grubu: Yetişkinler ve yaşlılar (Çalışma PH hastaları üzerinde yapıldığı için).

Popülasyon Detayları: Çalışma, PH tanısı almış ve yürürken donma semptomları gösteren hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ölçek, yürüme bozukluğunun subjektif algısını ölçmek için uygundur.

Test Metodolojisi: Bireylere, yürüme donması deneyimlerinin sıklığı ve şiddeti hakkında kendilerini değerlendirmeleri istenen maddeler sunulur. Yüksek puanlar, daha şiddetli donma semptomlarını ve daha büyük fonksiyonel etkiyi gösterir.

Anahtar Kelimeler

Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Nörofizyoloji, Geçerlik, Güvenirlik, Hareket Bozuklukları, FOGQ-TR.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlantı E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sevim ACARÖZ CANDAN (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin ve olası ücretlendirme bilgilerinin netleştirilmesi amacıyla sorumlu yazar Sevim ACARÖZ CANDAN ile doğrudan iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

Acaröz-Candan, S., Çatıker, A., & Özcan, T. Ş. (2019). Psychometric properties of the Turkish version of the freezing of gait questionnaire for patients with Parkinson’s disease. Neurological Sciences and Neurophysiology, 36(1), 44-50. doi: 10.5152/NSN.2019.11115

Uyarlama çalışmasının orijinal makalesine şu bağlantıdan ulaşılabilir: nsnjournal.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: yururken-donma-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Yürürken Donma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ NOT: Orijinal kaynak içeriğinde ölçeğin 6 maddesinin tam metni yer almamaktadır. Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanan toplam 6 maddeden oluşmaktadır. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazarla iletişime geçilmesi veya yukarıda belirtilen kaynak makalenin incelenmesi tavsiye edilmektedir.