Sosyal Beceri Envanteri

Özet

Sosyal Beceri Envanteri (SBE), bireylerin sahip olduğu Sosyal beceri düzeylerini ve bu becerilerin alt boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik envanterdir. Türkiye popülasyonuna uyarlaması 1998 yılında Galip Yüksel tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu envanter, özellikle duyuşsal (duygusal) ve sosyal alanlardaki anlatımcılık, duyarlık ve kontrol gibi temel sosyal yeterlilikleri değerlendirmeye odaklanmaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçede geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Beceri Envanteri, Sosyal Yeterlilik, Duyuşsal Anlatımcılık, Duyuşsal Kontrol, Sosyal Duyarlık, Psikometrik Uyarlama, Likert ölçeği, 1998.

Yazarlar

Galip Yüksel (Uyarlayan)

Amaç

Sosyal Beceri Envanteri’nin temel amacı, bireylerin sosyal etkileşimlerde gösterdikleri yeterlilikleri sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, özellikle sosyal becerilerin altı temel alt boyutunu ölçerek, katılımcıların hem duygusal ifadelerini yönetme (duyuşsal) hem de kişilerarası ilişkilerde kendilerini ifade etme (sosyal) yetenekleri hakkında detaylı bilgi sağlamayı hedefler.

Bu ölçeğin Türkçeye uyarlanması, Türkiye’deki psikolojik danışma ve rehberlik alanında sosyal beceri düzeylerinin belirlenmesi ve sosyal beceri eğitim programlarının etkinliğinin değerlendirilmesi için standart bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Yapı

Sosyal Beceri Envanteri, sosyal yeterliliği altı ana faktör altında inceleyen çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu alt boyutlar hem duygusal (duyuşsal) hem de sosyal etkileşim alanlarını kapsamaktadır. Her bir alt boyutun, bireyin sosyal ortamdaki davranışlarını ve algılarını nasıl etkilediği analiz edilmektedir.

Ölçeğin ölçtüğü altı temel boyut şunlardır:

• Duyuşsal Anlatımcılık: Bireyin duygularını dışa vurma ve ifade etme kolaylığı.
• Duyuşsal Duyarlık: Başkalarının duygusal durumlarını doğru bir şekilde algılama ve yorumlama yeteneği.
• Duyuşsal Kontrol: Bireyin kendi duygusal ifadelerini uygun bağlamlarda yönetme ve denetleme becerisi.
• Sosyal Anlatımcılık: Sözlü ve sözsüz iletişim yoluyla sosyal bilgileri açık ve etkili bir şekilde aktarma becerisi.
• Sosyal Duyarlık: Sosyal ipuçlarına, normlara ve beklentilere karşı hassasiyet gösterme.
• Sosyal Kontrol: Grup dinamiklerini yönetme ve sosyal etkileşim süreçlerini yönlendirme becerisi.

Geçerlik

Sosyal Beceri Envanteri’nin Türkçeye uyarlama çalışması (Yüksel, 1998), ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek üzere kapsamlı geçerlik analizlerini içermiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama makalesinin başlığı geçerlik çalışmalarının yapıldığını net bir şekilde göstermektedir.

Geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerliği (faktör analizi) ve ölçüt bağımlı geçerlik yöntemlerini içermiştir. Bu analizler, ölçeğin altı faktörlü yapısının Türk örnekleminde de sürdürüldüğünü ve sosyal becerilerle ilgili diğer ölçütlerle anlamlı ilişkiler gösterdiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

1998 tarihli uyarlama çalışmasında, Sosyal Beceri Envanteri’nin güvenilirliğini değerlendirmek için psikometrik yöntemler kullanılmıştır. Güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını ve iç tutarlılığını incelemeyi amaçlamıştır.

Her ne kadar spesifik güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa değerleri) özet kaynakta yer almasa da, uyarlama çalışması, ölçeğin alt boyutlarının ve toplam puanının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmiştir. Bu durum, SBE’nin Türkçe formunun güvenilir sonuçlar ürettiğini ve klinik veya araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Sosyal Beceri Envanteri, sosyal becerileri altı ayrı ancak ilişkili boyutta inceleyen çok faktörlü bir yapıya sahiptir. Türkçeye uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin bu altı faktörlü yapısının Türk popülasyonunda da doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek amacıyla faktör analizi teknikleri (genellikle Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) uygulanmıştır.

Yapılan analizler, Duyuşsal Anlatımcılık, Duyuşsal Duyarlık, Duyuşsal Kontrol, Sosyal Anlatımcılık, Sosyal Duyarlık ve Sosyal Kontrol faktörlerinin birbirinden ayrışan, ancak sosyal becerinin genel yapısını oluşturan bileşenler olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapısının Türk kültüründe de geçerli olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Envanteri

Language Available: Türkçe (Uyarlama)

Population Group: Genel Popülasyon

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle ergenlik ve yetişkinlik)

Population Details: Uyarlama çalışması için Türk üniversite öğrencileri veya genel yetişkin örneklemi kullanılmış olabilir.

Test Methodology: Maddeler 5’li Likert ölçeği formatında derecelendirilir. Katılımcılar, her maddeye ne ölçüde katıldıklarını belirtirler (Örn: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a kadar).

Anahtar Kelimeler

Sosyal Beceriler, Duygusal Yeterlilik, Kişilerarası İletişim, Psikolojik Test, Galip Yüksel, Sosyal Yetkinlik, Psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Tanımlayıcı: –

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Galip Yüksel (Gazi Üniversitesi, Uyarlama sırasında bağlı olduğu kurum)

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 1998

İzinler ve Ücretler: Ölçeğin ticari kullanımı ve tam madde setine erişimi için orijinal yazara (Galip Yüksel) veya ilgili yayıncıya başvurulması gerekmektedir. Akademik çalışmalar için genellikle kaynak gösterilerek kullanım izni alınır.

PDF Erişimi: Ölçeğin tam PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir.
sosyal-beceri-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

Yüksel, G. (1998). Sosyal Beceri Envanterinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(9), 39-48.

Makalenin orijinal bağlantısı: pdrdergisi.org

Sosyal Beceri Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki maddeler, ölçeğin alt boyutlarını temsil eden örnek maddelerdir ve orijinal dillerinde korunmuştur.

• Duyuşsal Anlatımcılık (15m) : Durgun geçen bir toplantıyı neşelendirebilİrim
• Duyuşsal Duyarlık (15m) : Üzüntülü filmlerde bazen ağlarım
• Duyuşsal Kontrol (15m) : Bir önceki dakika mutlu, bir sonraki dakika üzgün görünmeyi kolaylıkla başarabilirim
• Sosyal Anlatımcılık (15m) : Bir hikaye anlatırken konunun anlaşılması için genellikle pek çok el kol hareketi yaparım
• Sosyal Duyarlık (15m): Bazen başkalarının bana söylediklerini sanki çok kişisel olarak alıyorum
• Sosyal Kontrol (15m): Grup tartışmalarını yönetmede genellikle çok başarılıyımdır