Olayların Merkeziyeti Ölçeği

Özet

Olayların Merkeziyeti Ölçeği (OMÖ), bireylerin yaşadığı önemli bir olayın (genellikle negatif veya travmatik) benlik algılarının ve yaşam öykülerinin ne kadar merkezinde yer aldığını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin bu adaptasyon çalışması, 7 maddelik tek faktörlü kısa formun Türk kültürü için geçerliğini ve güvenirliğini incelemektedir. Araştırma, OMÖ’nün travmatik ve genel negatif yaşam olayları bağlamında güçlü psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Bu ölçek, olayların bireyin kimliği üzerindeki kalıcı etkisini ve geleceğe yönelik düşüncelerin merkezinde yer alma derecesini değerlendirmede kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Olayların Merkeziyeti Ölçeği, CES, Uyarlama, Travma, Negatif Yaşam Olayları, Kimlik, Psikometri, Türk Kültürü

Yazarlar

İlke Sine Egeci, Burak Doğruyol

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin deneyimlediği önemli bir negatif veya travmatik olayın, onların öz-anlatıları, kimlikleri ve yaşam hedefleri açısından ne kadar merkezi bir rol oynadığını nicel olarak belirlemektir. Bu merkezilik düzeyi, olayın psikolojik sonuçlarının, özellikle de travma sonrası stres belirtilerinin şiddetini anlamada önemli bir belirleyici olarak kabul edilmektedir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kısa formunun Türk örnekleminde kullanıma uygunluğunu ve kültürel geçerliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında, bireyin yaşadığı olayı ne ölçüde kişisel bir mihenk taşı olarak gördüğünü ve bu olayın gelecekteki yaşam beklentilerini ne kadar etkilediğini tespit etmek için tasarlanmıştır. Yüksek merkeziyet skorları genellikle olayın bireyin hayatında çözülmemiş, sürekli aktif bir rol oynadığına işaret eder.

Yapı

Olayların Merkeziyeti Ölçeği (OMÖ), psikolojideki Olayların Merkeziyeti (Centrality of Event) yapısını ölçer. Bu yapı, bir olayın bireyin kimlik algısı, yaşam öyküsü ve geleceğe dair beklentileri üzerindeki entegrasyon derecesini ifade eder. Olayın merkeziyeti, bilişsel modellerde travmatik deneyimlerin kalıcı etkisini açıklayan temel bir mekanizmadır.

Ölçek, olayın sadece hatırlanma sıklığını değil, aynı zamanda bireyin kendisi hakkındaki inançları, değerleri ve yaşamının genel akışı ile olan bağını da değerlendirir. Merkeziyet yüksek olduğunda, olayın sonuçları bireyin benlik anlatısının ayrılmaz bir parçası haline gelir ve bu durum, adaptif olmayan başa çıkma stratejileri ve psikopatoloji ile ilişkilendirilebilir.

Geçerlik

Ölçeğin Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, 7 maddelik kısa formun Türk örnekleminde tek faktörlü yapısının tutarlı olduğunu göstermiştir. Bu bulgu, ölçeğin yapı geçerliğini desteklemektedir.

Ayrıca, ölçme değişmezliği testleri, Olayların Merkeziyeti Ölçeği’nin tek faktörlü kısa formunun hem travmatik olay yaşayan gruplar hem de genel negatif yaşam olayları deneyimleyen gruplar için geçerli ve karşılaştırılabilir bir ölçüm aracı olduğunu ortaya koymuştur. Bu durum, ölçeğin farklı negatif deneyim türlerinde de kültürel ve psikometrik açıdan sağlam olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Olayların Merkeziyeti Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik analizleri yüksek sonuçlar vermiştir. Travmatik olay grubunda hesaplanan Cronbach alfası değeri .86 olarak bulunmuştur. Negatif olay grubu için ise bu değer .85 olarak belirlenmiştir.

Bu değerler, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen tek yapıyı (olayların merkeziyetini) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin hem klinik hem de araştırma amaçlı kullanımlar için yeterli düzeyde güvenirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, orijinal yapısının kısa formu temel alınarak adapte edilmiştir ve tek faktörlü bir yapı sergilemektedir. Bu tek faktörlü yapı, 7 maddeden oluşmaktadır.

Uyarlama çalışmasında kullanılan Doğrulayıcı faktör analizi (DFA), bu kısa formun Türk kültüründe ve farklı negatif yaşam olayları bağlamında orijinal tek boyutlu yapıyı koruduğunu doğrulamıştır. Bu sonuç, olayın merkeziyetinin tek ve bütünleşik bir psikolojik yapı olarak ele alınması gerektiğini desteklemektedir.

Ölçek Yapısı

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bireysel Raporlama (Self-Report) Ölçeği

Maddeler: 7 madde

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği (1=Hiç katılmıyorum – 5=Tamamen katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Negatif veya travmatik yaşam olayı deneyimlemiş Yetişkinler

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkin popülasyon

Popülasyon Detayları: Çalışma, travmatik olay ve genel negatif olay deneyimi olan iki ayrı yetişkin grubu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ve ölçme değişmezliği analizleri kullanılarak yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Travma Sonrası Stres, Negatif Yaşam Olayları, Kısa Form Ölçek, Bilişsel Süreçler, Öz-Anlatı, Geçerlik ve Güvenirlik

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İlke Sine Egeci

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (İlke Sine Egeci) ile iletişim kurulması önerilir. Akademik araştırmalarda kullanım genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya klinik kullanım için özel izin gerekebilir.

Referanslar

Egeci, İ. S., & Doğruyol, B. (2019). A new look at the factor structure of The Centrality of Event Scale. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(71), 1040-1050. doi: 10.17755/esosder.432453

Bu çalışmanın tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr.

Orijinal PDF dokümanı buradan indirilebilir: olaylarin-merkeziyeti-olcegi-the-centrality-of-event-scale-toad.pdf

Olayların Merkeziyeti Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 1m: Bu olayın kimliğimin bir parçası haline geldiğini hissediyorum.
• 6m: Sıklıkla bu olayın geleceğim üzerinde sahip olacağı etkiler hakkında düşünüyorum.

(Not: Kaynak içerikte sadece iki örnek madde sağlanmıştır; 7 maddelik ölçeğin tamamı için orijinal referansa başvurulmalıdır.)