Olayların Merkeziliği Ölçeği

Özet

Olayların Merkeziliği Ölçeği (OMÖ), bireylerin yaşadıkları önemli hayat olaylarının (olumlu veya olumsuz) kişisel kimlikleri ve yaşam öyküleri için ne derece merkezi bir rol oynadığını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bir olayın sadece bir anı olmaktan çıkıp, kişinin dünyayı anlama biçiminde ve yeni deneyimleri yorumlamasında bir referans noktası haline gelme düzeyini ölçmektedir. Türkiye uyarlaması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel olarak geçerli ve güvenilir sonuçlar verdiğini göstermiştir.

OMÖ’nün uyarlama çalışması, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlığa sahip olduğunu ve hem olumlu hem de olumsuz otobiyografik anılar için tutarlı sonuçlar ürettiğini ortaya koymaktadır. Ölçek, psikolojik araştırmalarda travma sonrası büyüme, kimlik oluşumu ve anıların yapılandırılması gibi alanlarda kullanılmak üzere değerli bir ölçüm aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Olayların Merkeziliği Ölçeği, Merkeziyet, Otobiyografik anılar, Kimlik Oluşumu, Yaşam Olayları, Uyarlama, Geçerlik ve güvenirlik, Psikometri.

Yazarlar

İnci Boyacıoğlu, Çiğdem Aktaş

Amaç

Olayların Merkeziliği Ölçeği (OMÖ) uyarlama çalışmasının temel amacı, orijinal olarak yabancı dilde geliştirilmiş olan bu ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınamak, psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) belirlemek ve böylece Türk psikoloji alanına bilimsel bir ölçüm aracı kazandırmaktır. Bu ölçek, bireyin geçmişte yaşadığı kritik bir olayın, mevcut kimliğini, geleceğe yönelik planlarını ve yeni deneyimleri yorumlama çerçevesini ne ölçüde etkilediğini tespit etmeyi amaçlar.

Ölçek, özellikle önemli yaşam olaylarının kişisel anlatı üzerindeki kalıcı etkilerini incelemek isteyen araştırmacılar için tasarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin hem olumlu hem de olumsuz yaşam olaylarının merkeziliğini ölçmekte başarılı olduğunu doğrulamıştır.

Yapı

OMÖ, psikolojideki Olayların Merkeziliği (Centrality of Event) yapısını ölçer. Bu yapı, bir bireyin hayatındaki önemli bir olayın, bireyin kendi kimlik algısının, kişisel tarihinin ve dünyayı algılama şemasının merkezine yerleşmesini ifade eder. Merkezileşen olaylar, bireyin otobiyografik anılar ağının düzenlenmesinde bir çapa görevi görür.

Bu yapısal durum, olayın sadece hatırlanmakla kalmayıp, aynı zamanda kişinin yeni deneyimleri anlamlandırmasında bir referans noktası olarak kullanılmasıyla karakterizedir. Yüksek merkezilik, olayın bireyin benlik anlatısını kalıcı olarak değiştirdiğini ve günlük yaşamdaki bağlantıların kendiliğinden fark edilmesine yol açtığını gösterir.

Geçerlik

Olayların Merkeziliği Ölçeği’nin (OMÖ) geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen tek bir psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Elde edilen Madde-toplam korelasyonları, ölçek maddelerinin birbirleriyle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu ve ölçeğin tek bir kavramı başarılı bir şekilde temsil ettiğini işaret etmektedir.

Uyarlama çalışmasında, OMÖ’nün Kısa Versiyonu da geçerlik ve güvenirlik açısından incelenmiştir. Kısa versiyonun dahi yüksek düzeyde güvenirlik değerleri göstermesi (olumlu anılar için Cronbach alfa = .89; olumsuz anılar için Cronbach alfa = .82), ölçeğin farklı formlarının da yapısal geçerliliğini desteklemektedir. Bu bulgular, ölçeğin duyarlı ve kararlı sonuçlar veren bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

OMÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlığa sahip olduğunu ortaya koymuştur. Tam ölçek için hesaplanan Cronbach alfa değerleri oldukça yüksektir:

• Olumlu otobiyografik anılar için: .95
• Olumsuz otobiyografik anılar için: .91

Bu değerler, ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda mükemmel bir tutarlılık sergilediğini göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin kararlılığını test etmek amacıyla uygulanan iki yarım güvenirliği (Split-Half Reliability) analizleri de güçlü sonuçlar vermiştir:

• Olumlu otobiyografik anılar için iki yarım güvenirlik Cronbach alfa değerleri: .91 ile .93 arasında.
• Olumsuz otobiyografik anılar için iki yarım güvenirlik Cronbach alfa değerleri: .81 ile .88 arasında.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması, Olayların Merkeziliği Ölçeği’nin orijinal yapısını Türk kültürü bağlamında doğrulamak amacıyla faktör analizine tabi tutulmuştur. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik olarak beklenen tekil veya alt faktörlü yapıyı koruduğunu göstermiştir. Yüksek Madde-toplam korelasyonları, maddelerin tek bir temel faktör etrafında toplandığını ve bu faktörün olayların merkeziliği yapısını temsil ettiğini desteklemektedir.

Faktör analizi sonuçları, ölçekten elde edilen puanların yapısal olarak saf ve psikolojik olarak anlamlı bir yapıyı yansıttığını kanıtlamaktadır. Bu durum, araştırmacıların ölçeği güvenle kullanabileceğini ve elde edilen sonuçların teorik çerçeveye uygun yorumlanabileceğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Geçerlik ve güvenirlik Çalışması

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. 1 = Hiç katılmıyorum ve 5 = Tamamen katılıyorum

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Yetişkinler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin örneklem)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de üniversite öğrencileri ve/veya yetişkinler üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Katılımcıların, hayatlarında önemli bir yere sahip olan belirli bir olayı (pozitif veya negatif) düşünmeleri ve bu olayın kişisel kimlikleri için ne kadar merkezi olduğunu belirtilen Likert ölçeği üzerinde değerlendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

OMÖ, Madde-toplam korelasyonları, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Cronbach alfa, Kimlik, Türk Psikoloji Yazıları.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İnci Boyacıoğlu

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi (Uyarlama çalışması referans alınmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Bilgi mevcut değildir.

Test Yılı (Uyarlama): 2018

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: olaylarin-merkeziligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Boyacıoğlu, İ., ve Aktaş, Ç. (2018). Olayların Merkeziliği Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Yazıları. 21(41), 17-26.

Olayların Merkeziliği Ölçeği Maddeleri

Aşağıdaki maddeler, ölçeğin içeriğine dair örnekler sunmaktadır ve orijinal metinden aynen korunmuştur:

1. Bu olay yeni deneyimleri anlamlandırmamda bir rehber, bir referans noktası haline geldi.
2. Bu olay ve şimdiki yaşantılarım arasındaki bağlantıları ve benzerlikleri kendiliğinden fark ederim.
3. Bu olay hayatımı kalıcı olarak değiştirdi.