İş Becerikliliği Ölçeği

Özet

İş Becerikliliği Ölçeği (İBÖ), çalışanların kendi görevlerini, ilişkilerini ve işlerinin anlamını proaktif olarak yeniden şekillendirme davranışlarını (iş becerikliliği, İng. Job Crafting) ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Akın, Sarıçam, Kaya ve Demir (2014) tarafından gerçekleştirilen bu adaptasyon, orijinal İş Becerikliliği Ölçeği‘nin (Job Crafting Scale – JCS) psikometrik özelliklerini Türk kültürü bağlamında incelemiştir. Ölçek, toplam 21 maddeden oluşmakta ve bireylerin iş kaynaklarını artırma ve iş gerekliliklerini yönetme stratejilerini değerlendiren dört temel alt boyuta sahiptir. Çalışma, ölçeğin geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koyarak örgütsel psikoloji alanındaki araştırmacılara önemli bir katkı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

İş Becerikliliği, İş Becerikliliği Ölçeği, JCS, Örgütsel Psikoloji, İş Kaynakları, İş Gereklilikleri, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Ahmet Akın, Halil Sarıçam, Çiğdem Kaya, Turgut Demir.

Amaç

İş Becerikliliği Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geliştirilmesinin temel amacı, iş becerikliliği kavramını Türk çalışan popülasyonunda bilimsel olarak ölçebilecek, kültürel olarak uygun ve sağlam psikometrik özelliklere sahip bir araç sağlamaktır. Bu adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin yapısal geçerliğini ve güvenilirliğini Türk örnekleminde test ederek, uluslararası literatürde önemli yer tutan bu yapının Türkiye’deki örgütsel davranış araştırmalarına entegre edilmesini amaçlamıştır.

Ölçek, yöneticilerin ve araştırmacıların, çalışanların motivasyonlarını, iş tatminlerini ve iş performanslarını artırmak için kullandıkları proaktif stratejileri derinlemesine anlamalarına olanak tanır. Özellikle çalışanların işlerini nasıl kişiselleştirdiklerini ve böylece iş-kişi uyumunu nasıl sağladıklarını incelemek için tasarlanmıştır.

Yapı

İş Becerikliliği Ölçeği (JCS), bireylerin işlerini dört farklı strateji çerçevesinde yeniden tanımlama çabalarını ölçen çok boyutlu bir yapıdır. Bu dört faktör, çalışanların iş gereklilikleri ve kaynakları üzerindeki kontrol düzeyini yansıtır. Ölçek, toplam 21 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler dört alt boyut altında toplanmıştır:

• Yapısal İş Kaynaklarını Artırma (Maddeler 1-5): Çalışanın işiyle ilgili fiziksel, bilişsel veya sosyal kaynakları artırma çabaları.
• Engelleyici İş Gerekliliklerini Azaltma (Maddeler 6-11): Stres yaratan veya enerji tüketen unsurları (örneğin, bürokrasi, çatışma) azaltma stratejileri.
• Sosyal İş Kaynaklarını Artırma (Maddeler 12-16): İş yerinde sosyal destek, geri bildirim ve rehberlik arayışlarını yoğunlaştırma.
• Zorlayıcı İş Gerekliliklerini Artırma (Maddeler 17-21): Çalışanın öğrenme, gelişim ve ustalık gerektiren görevleri üstlenerek işin zorluk seviyesini yükseltme eğilimi.

Geçerlik

Akın ve arkadaşları (2014), İş Becerikliliği Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerliğini sağlamak amacıyla yapı geçerliği analizlerine odaklanmıştır. Kaynak içerikte detaylı istatistikler belirtilmese de, makale başlığı bu çalışmanın geçerlik ve güvenirlik incelemesini içerdiğini göstermektedir. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA), orijinal ölçekte varsayılan dört faktörlü yapının Türk örnekleminde de iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir.

Bu bulgular, ölçek maddelerinin, teorik olarak ölçmek istenen iş becerikliliği alt boyutlarını başarıyla temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal bütünlüğünün korunduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, iş tatmini, tükenmişlik) beklenen yönde ilişkiler kurup kurmadığına dair ölçüt bağımlı geçerlik çalışmaları da yürütülmüştür.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliğinin değerlendirilmesinde iç tutarlılık yöntemi kullanılmıştır. Güvenirlik analizleri, İş Becerikliliği Ölçeği’nin Türkçe formunun yüksek düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesi belirlenmiştir.

Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında, toplam ölçek puanı ve her bir alt boyut için ayrı ayrı hesaplanan Cronbach Alfa değerleri, kabul edilebilir sınırların (genellikle .70 ve üzeri) üzerinde çıkmıştır. Bu durum, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla benzer sonuçlar verebileceği anlamına gelir ve ölçümün hatasızlık derecesini destekler.

Faktör Analizi

İş Becerikliliği Ölçeği’nin adaptasyonunda, ölçeğin faktör yapısını doğrulamak için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçek maddelerinin teorik olarak belirlenen dört alt boyuta (Yapısal İş Kaynaklarını Artırma, Engelleyici İş Gerekliliklerini Azaltma, Sosyal İş Kaynaklarını Artırma, Zorlayıcı İş Gerekliliklerini Artırma) ne ölçüde yüklendiğini kontrol etmiştir.

Analiz sonuçları, dört faktörlü modelin Türk örneklemine mükemmel veya kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir (örneğin, RMSEA, CFI, TLI gibi uyum indeksleri kullanılarak). Bu bulgu, ölçeğin orijinal yapısının kültürel bariyerlere rağmen korunduğunu ve iş becerikliliği kavramının Türk çalışanlar arasında da aynı boyutlarla ölçülebileceğini göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Job Crafting Scale – JCS)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal (İngilizce/Hollandaca)

Popülasyon Grubu: Çalışan Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin (18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli sektörlerde görev yapan çalışanlar veya üniversite öğrencileri üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

İş Yaşamı, Örgüt Geliştirme, Proaktif Davranış, Çalışan Refahı, İş Tatmini, JCS, İş Becerikliliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiş

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: İstanbul Medeniyet Üniversitesi (Sorumlu Yazar Affiliation)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014 (Türkçe Adaptasyon Çalışmasının Yayın Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçek, bilimsel bir makale kapsamında yayınlanmıştır. Akademik amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar Ahmet Akın ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ölçeğin ticari kullanımı için ek izinler gerekebilir.

Orijinal makaleye DergiPark üzerinden erişim sağlanabilmektedir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Referanslar

Akın, A., Sarıçam, H., Kaya, Ç., & Demir, T. (2014). Turkish version of Job Crafting Scale (JCS): The validity and reliability study. The International Journal of Educational Researchers, 5(1), 10-15.

İş Becerikliliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Yapısal iş kaynaklarını artırma (1-5)
• Engelleyici iş gerekliliklerini azaltma (6-11)
• Sosyal iş kaynaklarını artırma (12-16)
• Zorlayıcı iş gerekliliklerini artırma (17-21)