İbadet Ölçeği

Özet

İbadet Ölçeği, bireylerin ibadet deneyimlerini ve uygulamalarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle Müslüman kanser hastalarının ibadet pratiklerinin psikometrik değerlendirmesi için uyarlama çalışması olarak Erci, Karabulut ve Ucuzal tarafından 2014 yılında Türkçe’ye adapte edilmiştir. Ölçek, 36 maddeden ve üç temel faktör yapısından oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanır. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin ilgili popülasyonda kullanım için uygun olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

İbadet Ölçeği, Dindarlık, Psikometrik Uyarlama, Kanser Hastaları, Likert Tipi, Faktör Analizi, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Behice Erci, Nuran Karabulut, Melek Ucuzal.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin ibadet ile ilgili inançlarını, tutumlarını ve pratiklerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Özgün uyarlama çalışmasında, ölçek özellikle kanser hastalarında ibadetin psikolojik ve manevi destek rolünü incelemek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, sağlık ve palyatif bakım alanında çalışan profesyonellerin, hastaların manevi ihtiyaçlarını ve ibadet yoluyla elde ettikleri başa çıkma mekanizmalarını anlamalarına yardımcı olmayı hedefler. Bu sayede, hastaların holistik bakım süreçlerine ibadet boyutunun entegrasyonu sağlanabilir ve hastaların manevi refah düzeyleri değerlendirilebilir.

Yapı

İbadet Ölçeği, ibadetin çok boyutlu yapısını ölçen bir araçtır. Ölçek, bireyin Tanrı ile olan ilişkisini, ibadetin yaşamdaki önemini ve ibadet pratiklerinin sıklığını kapsayan çeşitli alt boyutlardan oluşmaktadır. Uyarlama çalışmasında elde edilen 3 faktör, ibadetin farklı yönlerini temsil etmektedir.

Bu yapı, ibadetin sadece ritüelistik bir eylem olmaktan öte, aynı zamanda bir başa çıkma stratejisi, manevi rahatlama kaynağı ve yaşam amacı bulma yolu olarak işlev gördüğünü varsayar. Ölçek, bu manevi boyutların nicel olarak değerlendirilmesine olanak tanır ve klinik araştırmalarda önemli bir rol oynar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Türk popülasyonunda yapılan uyarlama çalışması sırasında kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Geçerlik analizleri, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemeye odaklanmıştır.

Yapılan analizlerde Temel Bileşenler Yöntemi ve Varimax Döndürme Yöntemi kullanılmıştır. Bu istatistiksel işlemler sonucunda, ölçeğin toplam 36 maddeden ve teorik beklentilerle uyumlu 3 faktörden oluştuğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, İbadet Ölçeği’nin Türk kültürüne ve hedef popülasyona (Müslüman kanser hastaları) uygun bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

İbadet Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek üzere gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla tutarlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder.

Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa değeri ile hesaplanmıştır. Tüm ölçek için elde edilen güvenirlik katsayısı α=.82 olarak rapor edilmiştir. Psikometrik standartlara göre bu değer, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu ve tutarlı ölçümler sağladığını açıkça ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Yapı geçerliğini desteklemek amacıyla uygulanan keşfedici faktör analizi, ölçeğin temel yapısını ortaya çıkarmıştır. Çalışmada, veri setindeki varyansı açıklamak için Temel Bileşenler Yöntemi tercih edilmiştir.

Faktörlerin birbirinden bağımsız yapısını sağlamak ve faktör yüklerini netleştirmek için Varimax Döndürme Yöntemi kullanılmıştır. Analizler sonucunda, 36 maddenin üç ana faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu üç faktör, ibadet kavramının farklı boyutlarını temsil ederek, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: 36 maddelik öz bildirim ölçeği, 3 faktörlü yapı.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama).

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon (Müslüman Kanser Hastaları).

Yaş Grubu: Yetişkin.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki Müslüman kanser hastaları üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Tipi derecelendirme (1-Hiçbir Zaman, 2-Nadiren, 3-Bazen, 4-Sıklıkla, 5-Çoğu Zaman).

Anahtar Kelimeler

İbadet, Palyatif Bakım, Maneviyat, Psikometri, Yapı Geçerliği, Kanser, İç Tutarlılık, Alfa Katsayısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Behice Erci (Sorumlu Yazar) için [email protected] adresi mevcuttur.

Yazışma Adresi: Makale detaylarında belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımına dair spesifik ücret bilgisi veya izin detayları bu kaynakta belirtilmemiştir. Akademik veya klinik kullanım için sorumlu yazar Behice Erci ile iletişime geçilmesi önerilir.

Orijinal PDF, “prayer-scale-toad.pdf” adıyla buradan indirilebilir: prayer-scale-toad.pdf

Kaynaklar

Erci, B., Karabulut, N., & Ucuzal, M. (2014). Psychometric evaluation of the adapted Prayer Scale in Muslim cancer patients. Journal of Hospice & Palliative Nursing, 16(8), 495-502.

Makale Linki: proxy2.marmara-elibrary.com

İbadet Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ancak ölçek, 36 maddeden ve 3 faktörden oluşmaktadır. Derecelendirme sistemi 5’li Likert tipindedir:

• 1 – Hiçbir Zaman
• 2 – Nadiren
• 3 – Bazen
• 4 – Sıklıkla
• 5 – Çoğu Zaman