Fırat Netlessfobi Ölçeği

Özet

Fırat Netlessfobi Ölçeği, bireylerin internet bağlantısının kesilmesi veya erişilememesi durumunda yaşadıkları kaygı, huzursuzluk ve stres düzeylerini ölçmek amacıyla 2021 yılında geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, modern yaşamdaki dijital bağımlılığın ve internet erişiminin kesintiye uğramasına karşı duyulan korkunun (Netlessfobi) psikolojik sonuçlarını değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında, yapı geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanmış olup, psikometrik özelliklerinin incelenmesi akademik bir yayında detaylandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Netlessfobi, İnternet Bağımlılığı, Nomofobi, Psikometrik Özellikler, Ölçek Geliştirme, Kaygı.

Yazarlar

Kanbay, Y., Fırat, M., Akçam, A., Çınar, S., ve Özbay, Ö.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin internet bağlantısı olmadan kalma korkusu olarak tanımlanan netlessfobi düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu araç, dijitalleşen dünyada internet erişiminin olmaması durumunda ortaya çıkan bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkileri saptamayı hedefler. Elde edilen veriler, bu spesifik fobi türünün yaygınlığını ve klinik düzeydeki etkilerini belirlemede araştırmacılara ve klinisyenlere yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Netlessfobi, günümüzde yaygınlaşan dijital cihazlara ve sürekli bağlantı ihtiyacına bağlı olarak gelişen bir anksiyete türüdür. Ölçek, bu yeni nesil fobinin boyutlarını doğru bir şekilde tanımlayarak, ilgili psikolojik müdahale stratejilerinin geliştirilmesine zemin hazırlamaktadır.

Yapı

Ölçülen yapı, bireyin internet bağlantısının olmaması veya erişimin engellenmesi durumunda deneyimlediği yoğun kaygı, panik ve huzursuzluk hali olarak tanımlanan Netlessfobi kavramıdır. Bu yapı, cep telefonu yokluğu korkusu olarak bilinen daha geniş bir kavram olan Nomofobi ile yakından ilişkilidir, ancak Fırat Netlessfobi Ölçeği spesifik olarak internet erişimine duyulan bağımlılığın yarattığı korkuya odaklanmaktadır.

Ölçeğin psikolojik temeli, bireyin sosyal yaşam, iş veya eğlence gibi temel ihtiyaçlarını internet üzerinden karşılama beklentisinin karşılanamaması durumunda ortaya çıkan kontrol kaybı hissi üzerine kuruludur. Bu duygu durumu, bilişsel çarpıtmalar ve fizyolojik anksiyete belirtileri ile karakterize edilir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerliliği, hem yapı geçerliliği hem de iç geçerliliği yöntemleri kullanılarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Yapı geçerliliğini belirlemek amacıyla iki temel istatistiksel yöntem kullanılmıştır:

• Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA): Ölçeğin temel boyutlarını keşfetmek ve maddelerin hangi faktör altında toplandığını belirlemek için uygulanmıştır.
• Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA): AFA ile elde edilen faktör yapısının, farklı bir örneklem üzerinde veriye ne kadar uyduğunu test etmek için kullanılmıştır.

İç geçerliliğin tespiti için ise alt grup ve üst grup karşılaştırmaları yapılmıştır. Bu karşılaştırmalar, ölçek maddelerinin netlessfobi düzeyi yüksek olan bireyler ile düşük olan bireyleri başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Güvenilirlik çalışmaları kapsamında, ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını değerlendirmek üzere çeşitli istatistiksel analizler yapılmıştır:

• İç Tutarlılık: Ölçeğin maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu ölçmek amacıyla Cronbach alfa (α) güvenilirlik katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek alfa değerleri, ölçeğin iç tutarlılığının güçlü olduğunu göstermiştir.
• Zaman İçindeki Kararlılık: Ölçeğin tekrarlı ölçümlerde istikrarlı sonuçlar verip vermediğini test etmek amacıyla test-tekrar test tutarlılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar ürettiğini doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğini incelemek için kullanılan faktör analizi, ölçeğin psikometrik sağlamlığını kanıtlamıştır. İlk aşamada, ölçek maddelerinin kuramsal yapıyı ne ölçüde yansıttığını belirlemek üzere açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin muhtemel boyut sayısını ve maddelerin faktör yüklerini ortaya çıkarmıştır.

İkinci aşamada, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanarak, keşfedilen faktör yapısının teorik beklentilerle ve veri uyumuyla ne kadar örtüştüğü incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin netlessfobi yapısını başarılı bir şekilde temsil eden güçlü bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermiştir.

Enstrüman

Test Türü: Özgün Geliştirme Ölçeği

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. Yanıtlar şu şekildedir: 1 = “Hiç Katılmıyorum”, 2 = “Katılmıyorum”, 3 = “Orta Düzeyde Katılıyorum”, 4 = “Katılıyorum”, 5 = “Tamamen Katılıyorum”.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkin Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Orijinal geliştirme çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel raporlama (Self-report) envanteri.

Anahtar Kelimeler

Dijital Kaygı, İnternet Fobisi, Yapı Geçerliliği, Güvenilirlik, Psikolojik Ölçek.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Yalçın Kanbay

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilinmiyor

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilinmiyor

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Yalçın Kanbay) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve ticari olmayan araştırmalar için izin talep edilmelidir.

Referanslar

Kanbay, Y., Fırat, M., Akçam, A., Çınar, S., & Özbay, Ö. (2021). Development of Fırat Netlessphobia Scale and investigation of its psychometric properties. Perspectives in Psychiatric Care, 1–9. https://doi.org/10.1111/ppc.12924

Ölçeğin orijinal makale bağlantısı: onlinelibrary.wiley.com

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı burada indirilebilir: firat-netlessfobi-olceginin-gelistirilmesi-ve-psikometrik-ozelliklerinin-incelenmesi-toad.pdf

Fırat Netlessfobi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• İnternet bağlantısının olmadığı yerlerde huzursuzlanırım.
• Sık sık internet bağlantım olup olmadığını kontrol ederim.