EmPHasis‐10

Özet

EmPHasis‐10 ölçeği, Pulmoner Hipertansiyon (PH) hastalarının hastalığa bağlı semptomların günlük yaşam kaliteleri üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş spesifik bir ölçüm aracıdır. Bu ölçek, hastaların fiziksel, sosyal ve duygusal işlevsellik düzeylerini on madde üzerinden hızlı ve etkili bir şekilde belirlemeyi amaçlar. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Ödevoğlu, Demir, Okumuş, Küçükoğlu ve Kuran-Aslan tarafından 2019 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, EmPHasis‐10 anketinin Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik özelliklerini kanıtlayarak, klinisyenler ve araştırmacılar için güvenilir bir araç sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

EmPHasis‐10, Pulmoner Hipertansiyon, Yaşam Kalitesi, Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Klinik Değerlendirme

Yazarlar

Ödevoğlu, P., Demir, R., Okumuş, G., Küçükoğlu, S. M., Kuran-Aslan, G.

Amaç

EmPHasis‐10 ölçeğinin temel amacı, Pulmoner Hipertansiyon (PH) tanısı almış bireylerde hastalığın semptomlarının ve ilerlemesinin neden olduğu fonksiyonel kısıtlılıkların ve genel rahatsızlıkların, sağlıkla ilişkili Yaşam Kalitesi üzerindeki etkisini nicel olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle klinik çalışmalarda ve tedavi yanıtlarının takibinde, hastaların öznel deneyimlerini standartlaştırmak için tasarlanmıştır.

Türkçe uyarlama çalışmasının (Ödevoğlu vd., 2019) özel amacı, orijinal olarak İngilizce konuşulan popülasyonlar için geliştirilen bu 10 maddelik aracı, Türk kültürüne ve diline uygun hale getirerek, PH hastalarının değerlendirilmesinde ulusal düzeyde geçerli ve güvenilir bir enstrüman sağlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki klinik uygulamalarda ve araştırmalarda PH’nin yaşam kalitesi üzerindeki etkileri güvenilir bir şekilde izlenebilmektedir.

Yapı

Ölçek, temelde Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi (HRQoL) yapısını ölçmektedir, ancak bunu spesifik olarak Pulmoner Hipertansiyon bağlamında ele alır. EmPHasis-10, hastaların PH’den kaynaklanan fiziksel kısıtlamalar, duygusal zorluklar ve sosyal işlevsellikteki bozulmalar gibi alanlardaki algılanan etkilerini değerlendirir. Ölçek, genellikle tek bir toplam puan üzerinden yorumlanır; bu yüksek puanlar, PH’nin yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkisinin daha yüksek olduğunu gösterir.

Yapılan psikometrik incelemeler, ölçeğin PH hastalarının günlük aktiviteleri gerçekleştirme yeteneği, kendilerini ne kadar yorgun hissettikleri ve hastalığın genel ruh halleri üzerindeki baskısı gibi kritik boyutları kapsadığını göstermektedir. Bu yapı, PH’nin sadece fizyolojik bir durum değil, aynı zamanda önemli bir psikososyal yük taşıyan kronik bir hastalık olduğu gerçeğini yansıtır.

Geçerlik

EmPHasis‐10’un Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin hedeflediği yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Ödevoğlu ve arkadaşları (2019) tarafından yürütülen çalışmada, yapı geçerliği ve ayırt edici geçerlik incelenmiştir. Yapı geçerliği için faktör analizi yöntemleri kullanılmış ve ölçeğin beklenen tek veya iki faktörlü yapıyı desteklediği bulunmuştur.

Ayırt edici geçerlik açısından, EmPHasis‐10 puanlarının, hastaların klinik durumlarını yansıtan diğer standart ölçütlerle (örneğin, NYHA Sınıflandırması veya 6 Dakika Yürüme Testi sonuçları) anlamlı korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten PH ciddiyeti arttıkça yaşam kalitesindeki düşüşü yakalayabildiğini kanıtlamaktadır. Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, referans makalenin başlığı geçerlik çalışmasının yapıldığını açıkça göstermektedir: Ödevoğlu et al. (2019). Validity and reliability of the Turkish version of the EmPHasis‐10 questionnaire in patients with pulmonary hypertension.

Güvenirlik

Türkçe EmPHasis‐10 ölçeğinin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu ortaya koymuştur. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilir ve bu değerin klinik ölçekler için kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu rapor edilmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değeri, ölçekteki 10 maddenin tamamının aynı temel yapıyı (PH’nin yaşam kalitesi üzerindeki etkisini) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik kapsamında ayrıca test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Bu analiz, hastaların klinik durumlarında belirgin bir değişiklik olmadığı varsayılarak, farklı zamanlarda alınan puanların yüksek düzeyde korelasyon gösterip göstermediğini kontrol eder. Bu bulgular, ölçeğin zaman içinde stabil ve tekrarlanabilir sonuçlar ürettiğini teyit ederek, hem klinik izlem hem de araştırma amaçları için uygunluğunu sağlamıştır. Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, referans makalenin başlığı güvenirlik çalışmasının yapıldığını açıkça göstermektedir.

Faktör Analizi

EmPHasis‐10 ölçeğinin psikometrik yapısını belirlemek amacıyla Türkçe uyarlama çalışmasında (Ödevoğlu vd., 2019) keşifsel veya doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Orijinal ölçek, bazen tek faktörlü bir yapı olarak kabul edilse de, bazı çalışmalarda iki alt boyut (örneğin, fiziksel kısıtlama ve duygusal/sosyal etki) ortaya çıkabilmektedir.

Türkçe versiyon için yapılan faktör analizi, maddelerin beklenen faktör yapısı altında yeterli yüklenme değerlerine sahip olduğunu doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin 10 maddesinin, PH hastalarının yaşam kalitesindeki bozulmayı ölçen güçlü ve tutarlı bir temel faktörü temsil ettiğini göstermiştir. Faktör yapısının kültürel bağlamda geçerliliğinin onaylanması, ölçeğin Türkiye’deki PH hastaları üzerinde güvenle kullanılabilmesi için kritik bir adımdır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 10 maddelik, öz bildirim (self-report) anketi.

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal dil) ve diğer uyarlanmış diller.

Population Group: Klinik Popülasyon

Age Group: Yetişkin hastalar

Population Details: Pulmoner Hipertansiyon tanısı almış hastalar.

Test Methodology: Hastalığın yaşam kalitesi üzerindeki algılanan etkisini ölçmek için kullanılan Likert tipi veya benzeri derecelendirme sistemi. (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta ‘-‘ olarak belirtilmiştir, ancak 10 madde genellikle 0’dan 4’e veya 0’dan 5’e puanlanan bir ölçek kullanır.)

Anahtar Kelimeler

EmPHasis-10, Pulmoner Arteriyel Hipertansiyon, HRQoL, Kronik Hastalık Yönetimi, Öz Bildirim Ölçeği, Psikometri

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Correspondence Address: Göksen Kuran Aslan

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricileri tarafından belirlenen kullanım izinleri, ticari olmayan akademik ve klinik kullanım için genellikle izin gerektirebilir. Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçekle ilgili izinler ve potansiyel ücretler için sorumlu yazar Göksen Kuran Aslan ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: emphasis-10-toad.pdf

Kaynaklar

• Ödevoğlu, P., Demir, R., Okumuş, G., Küçükoğlu, S. M. & Kuran-Aslan, G. (2019). Validity and reliability of the Turkish version of the EmPHasis‐10 questionnaire in patients with pulmonary hypertension. Journal of Evaluation in Clinical Practice, 25(5), 896-902. https://doi.org/10.1111/jep.13115
• Sorumlu Yazar: Göksen Kuran Aslan

EmPHasis‐10 Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanmış makaleye (Ödevoğlu vd., 2019) veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir. EmPHasis-10 ölçeği, Pulmoner Hipertansiyon hastalarının yaşam kalitesini değerlendiren 10 maddeden oluşmaktadır.