Dinin Bireyselleşmesi Ölçeği

Özet

Dinin Bireyselleşmesi Ölçeği (DBÖ), bireylerin dinsel inanç ve pratiklerini kurumsal veya geleneksel bağlardan bağımsız, kişisel ve içsel bir derinlik hissi olarak deneyimleme düzeylerini ölçmek amacıyla 2012 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle üniversite gençliği popülasyonunda dinin toplumsal kurumlar yerine bireyin özerk alanına kayışını incelemektedir. Ölçek, yapı geçerliği ve güvenirlik çalışmaları sonucunda 2 alt boyut ve toplam 12 maddeden oluşmaktadır.

Bu geliştirme çalışması, modern toplumlarda dinin algılanışındaki dönüşümü, bireyselleşme eğilimi bağlamında ele almakta ve bu eğilimi ölçmek için psikolojik açıdan sağlam bir araç sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Dinin Bireyselleşmesi, Likert Ölçeği, Güvenirlik, Yapı Geçerliği, Üniversite Gençliği, Psikometri, Faktör Analizi.

Yazarlar

Kamile Oya Paker, Sümeyye İpek Akçalı.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin dini inançlarını ve pratiklerini ne ölçüde geleneksel kurumların ve ritüellerin baskınlığından ayırarak, daha kişisel, içsel ve subjektif bir anlamlandırma çabası olarak deneyimlediklerini belirlemektir. Bu çalışma, özellikle üniversite gençliği arasında dinin bireyselleşme düzeyini ölçmek için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamayı amaçlamıştır.

Ölçek, dinin toplumsal bir norm olmaktan çıkıp, bireysel bir derinlik ve anlam arayışına dönüşmesini, yani dinin bireyselleşmesi sürecini psikometrik yöntemlerle haritalandırmaktadır.

Yapı

Dinin Bireyselleşmesi Ölçeği, dinin modernleşme sürecindeki dönüşümünü yansıtan iki ana psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu iki boyut, bireyin geleneksel dinsel normlardan uzaklaşması ile kişisel maneviyatı içselleştirmesi arasındaki dengeyi temsil eder.

• Dinsel Gelenek ve Ritüellerden Ayrıştırma: Bu alt boyut, bireyin dinsel pratikleri ve inançları katı geleneksel kurallardan ve toplumsal beklentilerden ne ölçüde bağımsızlaştırdığını ifade eder.
• Dini Bireysel Bir Derinlik Hissi Olarak Deneyimleme: Bu alt boyut ise, bireyin dini deneyimi dışsal ritüellerden ziyade, kişisel, ruhsal bir gelişim ve içsel derinlik arayışı olarak algılama eğilimini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğinin belirlenmesi amacıyla faktör analizi yönteminden yararlanılmıştır. Başlangıçta Temel Bileşenler Analizi (TBA) gerçekleştirilmiş olup, öz değeri 1’in üzerinde olan ve toplam varyansın %48.6’sını açıklayan üç temel bileşen elde edilmiştir.

Ancak, farklı bileşen çözümlemelerinin detaylı incelenmesi sonucunda, en anlamlı ve yorumlanabilir yapının varyansın %40.1’ini açıklayan iki bileşenli yapı olduğu tespit edilmiştir. Yalnızca iki madde içeren üçüncü faktör, ölçeğin nihai formundan çıkarılmıştır. Faktör yapılarının incelenmesinde, faktör ağırlığı 0.40’ın üzerinde olan maddeler dikkate alınmıştır. Bu işlemler, ölçeğin kuramsal yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach’s Alpha katsayıları hesaplanmıştır. Elde edilen değerler, ölçeğin yüksek düzeyde güvenirlik sunduğunu göstermektedir:

• Dinin Bireyselleşmesi Ölçeği (Toplam): Alpha katsayısı 0.73 olarak bulunmuştur.
• “Dinsel Gelenek ve Ritüellerden Ayrıştırma” Alt Boyutu: Alpha katsayısı 0.74’tür.
• “Dini Bireysel Bir Derinlik Hissi Olarak Deneyimleme” Alt Boyutu: Alpha katsayısı 0.68 olarak belirlenmiştir.

Bu katsayılar, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde ilgili yapıyı ölçtüğünü ve kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde faktör analizi kullanılarak yapısal geçerlik test edilmiştir. Temel Bileşenler Analizi (TBA) ilk aşamada üç faktör önerse de, kuramsal dayanaklar ve maddelerin yük dağılımları dikkate alınarak iki faktörlü bir yapıya karar verilmiştir. Bu iki faktörlü model, toplam varyansın %40.1’ini açıklamaktadır. Faktör yüklerinin 0.40 eşiğini aşması, maddelerin ilgili alt boyutlara güçlü bir şekilde yüklendiğini göstermiştir, bu da ölçeğin yapı geçerliği açısından sağlam olduğunu desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Maddeler ve Boyutlar: 2 alt boyut, 12 madde.

Derecelendirme: 7’li Likert Ölçeği (1= kesinlikle katılmıyorum – 7= kesinlikle katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genç Yetişkinler

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri (Genç erişkinlik dönemi)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Psikometrik geliştirme çalışması, Temel Bileşenler Analizi ve Cronbach Alpha güvenirlik hesaplamaları kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dini İnanç, Bireyselleşme, Dinsel Ritüeller, Maneviyat, Psikometri, Üniversite Öğrencileri, Faktör Analizi, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Kamile Oya Paker

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2012 (Ölçeğin yayınlandığı yıl.)

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Kamile Oya Paker ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım için özel izin gerekebilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: dinin-bireysellesmesi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Paker, K. O. ve Akçalı, S. İ. (2012). Dinin bireyselleşmesi: Üniversite gençliği ile bir ölçek çalışması. Gaziantep University-Journal of Social Sciences, 11(4), 1440-1459.

Dinin Bireyselleşmesi Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplam 12 maddeden oluşmakta olup, iki ana alt boyuta ayrılmıştır:

• Dinsel Gelenek ve Ritüellerden Ayrıştırma (5 madde): Örnek madde: Allah benim için bir dost olmaktan önce yüce bir hakimdir.
• Dini Bireysel Bir Derinlik Hissi Olarak Deneyimleme (7 madde): Örnek madde: İbadetler benim için amaç değil, ruhsal gelişimimde araçtır.