BeMaS Haset ve Gıpta Ölçeği

Özet

BeMaS Haset ve Gıpta Ölçeği, bireylerin yaşadığı kıskançlık duygusunun yapıcı (gıpta) ve yıkıcı (haset) boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Yasemin Çırpan ve A. A. Özdoğru tarafından 2017 yılında gerçekleştirilen bu çalışma, ölçeğin Türkçe formunun dilsel eşdeğerliğini, iç tutarlılığını ve yapısal geçerliliğini incelemeyi amaçlamıştır. Ölçek, toplam 10 maddeden oluşmakta olup, haset ve gıpta olmak üzere iki farklı alt boyutu ölçmektedir.

Bu çalışma, psikolojideki önemli bir duygu olan kıskançlığın farklı tezahürlerini bilimsel olarak incelemek için Türk kültürüne uygun, geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktadır. Ölçeğin derecelendirmesi 6’lı Likert tipi formatında yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

BeMaS, Haset, Gıpta, Kıskançlık, Psikometri, Ölçek Uyarlaması, İki Faktörlü Yapı.

Yazarlar

Yasemin Çırpan, A. A. Özdoğru

Amaç

BeMaS Haset ve Gıpta Ölçeği’nin temel amacı, kıskançlık deneyimini tek boyutlu bir kavram olarak ele almak yerine, teorik olarak ayrıştırılmış olan iki temel bileşenini, yani yapıcı gıpta ve yıkıcı haset duygularını, psikometrik açıdan sağlam bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, bireylerin başkalarının üstünlüklerine verdikleri tepkileri (kendini geliştirme motivasyonu ya da başkasının başarısızlığını isteme) ayırt etmeyi hedefler.

Çırpan ve Özdoğru (2017) tarafından yapılan uyarlama çalışmasının spesifik amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü bağlamında doğrulamak ve bu sayede sosyal psikoloji ve klinik psikoloji alanındaki araştırmalara kullanışlı bir araç sağlamaktır. Bu çalışma, dilsel eşdeğerlik ve kültürel uygunluk süreçlerini titizlikle yürüterek ölçeğin Türkçede de geçerliliğini ve güvenirlik düzeyini kanıtlamıştır.

Yapı

Ölçek, sosyal karşılaştırma süreçlerinin duygusal sonuçları olan kıskançlığın iki ayrı ve bağımsız boyutunu ölçer. Bu yapı, psikolojik literatürde kabul gören İyi Niyetli Kıskançlık (Gıpta) ve Kötü Niyetli Kıskançlık (Haset) ayrımına dayanır.

• Gıpta (Benign Envy): Bu boyut, bir başkasının sahip olduğu başarıyı veya özelliği arzu etmeyi içerir, ancak bu arzu olumlu ve yapıcı bir motivasyonla birleşir. Birey, üstün olana ulaşmak için kendini geliştirmeye odaklanır. Ölçekte 1, 3, 4, 7 ve 9. maddeler bu yapıyı ölçmektedir.
• Haset (Malicious Envy): Bu boyut ise, başkasının üstünlüğünü tehdit edici veya haksız bulmayı içerir. Birey, o üstünlüğe ulaşmaktan ziyade, üstün olan kişinin bu üstünlüğünü kaybetmesini veya zarar görmesini arzular. Ölçekte 2, 5, 6, 8 ve 10. maddeler bu yapıyı ölçmektedir.

Geçerlik

Türkçe geçerlilik çalışması, ölçeğin yapısal geçerliliğini ve dilsel eşdeğerliğini göstermiştir. Yapı geçerliliği, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiş olup, ölçeğin orijinal yapısındaki iki faktörlü modelin (Haset ve Gıpta) Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermiştir.

Geçerlilik çalışmaları ayrıca, haset ve gıpta alt boyutlarının beklenen psikolojik sonuçlarla (örneğin, hasedin düşmanca duygularla pozitif, gıptanın ise motivasyon ve başarı odaklı davranışlarla pozitif korelasyonu) ilişkilerini inceleyerek yakınsak ve ayrışan geçerliliğini de desteklemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizi, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ile değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, hem toplam ölçek puanı hem de haset ve gıpta alt boyutları için kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılık değerleri elde edilmiştir.

Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle tutarlı olduğunu göstermektedir. Adaptasyon çalışmaları genellikle test-tekrar test güvenilirliğini de içerebilir, bu da ölçek puanlarının zaman içinde kararlılığını göstermektedir.

Faktör Analizi

BeMaS Haset ve Gıpta Ölçeği’nin psikometrik özellikleri, iki faktörlü yapının korunması esasına dayanır. Türkçe uyarlama çalışmasında yapılan faktör analizi (büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi), ölçeğin iki ayrı ve ilişkili faktörden (Haset ve Gıpta) oluştuğunu ve her bir maddenin ilgili faktöre yüksek yük verdiğini kanıtlamıştır.

Bu sonuçlar, ölçeğin teorik yapısıyla uyumlu olduğunu ve iki ayrı kıskançlık tipini başarılı bir şekilde ayrıştırdığını göstermektedir. Ölçek, toplam 10 madde ile bu iki boyutu ölçmektedir: Gıpta alt boyutu 5 madde, Haset alt boyutu 5 madde içerir.

Enstrüman

Test Type:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available:

Türkçe (Turkish)

Population Group:

Genel Popülasyon (Yetişkinler)

Age Group:

Belirtilmemiş, ancak üniversite öğrencileri ve yetişkinler üzerinde kullanıma uygundur.

Population Details:

Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencisi örneklemleri üzerinde gerçekleştirilmiştir, ancak ölçek yetişkin popülasyonda duygusal tepkileri değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Test Methodology:

6’lı Likert Tipi Derecelendirme. Yanıtlar 1 (kesinlikle katılmıyorum) ile 6 (kesinlikle katılıyorum) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, Sosyal Karşılaştırma, Haset, Gıpta, Cronbach Alfa, Geçerlilik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses:

Sorumlu Yazar Yasemin Çırpan için: [email protected]

Correspondence Address:

Mevcut kaynakta detaylı adres bilgisi belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal BeMaS’in geliştirildiği yıl 2015, Türkçe uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl ise 2017‘dir. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Yasemin Çırpan) ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım veya lisanslama ücretleri hakkında bilgi mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

1. Çırpan, Y. ve Özdoğru, A. A. (2017). BeMaS Haset ve Gıpta Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Dilsel eşdeğerlik, güvenirlik ve geçerlilik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 18, 577-585. http://dx.doi.org/10.5455/apd.256664
2. Orijinal ölçek: Lange, J. & Crusius, J. (2015). The Benign and Malicious Envy Scale (BeMaS): Separating two faces of envy. Personality and Social Psychology Bulletin, 41(1), 143-154. (Bu çalışma, Türkçe uyarlamanın temelini oluşturmaktadır.)

BeMaS Haset ve Gıpta Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek toplam 10 maddedir. 1, 3, 4, 7, 9. Maddeler gıpta, 2, 5, 6, 8, 10. Maddeler hasedi ölçer.

1. Başkalarını kıskandığımda, gelecekte nasıl onlar kadar başarılı olabileceğime odaklanırım.
2. Benden üstün olan insanların üstünlüklerini kaybetmelerini isterim.
3. Başka birinin benden daha iyi olduğunu fark edersem, kendimi geliştirmeye çalışırım.
4. Başkalarını kıskanmak hedeflerimi gerçekleştirme konusunda beni motive eder.
5. Kendim içim istediğim bir şeye başkaları sahipse, onu ellerinden almak isterim.
6. Benden üstün olan birinin başarısız olmasını isterim.
7. Başkalarının başarısı bana ilham verir.
8. Başkalarının iyi şanslarının sona ermesini isterim.
9. Başkalarını kıskanmak, kendimi daha iyi olmaya zorlar.
10. Başkalarının benden daha iyi olması beni rahatsız eder.