Allah Tahayyülleri Ölçeği

Özet

Allah Tahayyülleri Ölçeği (ATÖ), Karaca ve Hacıkeleşoğlu tarafından 2020 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin Allah hakkındaki bilişsel ve duygusal temsillerini, yani O’nu nasıl tahayyül ettiklerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında, din psikolojisi alanında önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemiştir. ATÖ, kişilerin Tanrı algılarının farklı boyutlarını sistematik bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır.

Ölçeğin geliştirme aşamasında, psikometrik standartlara uygun olarak yapısal geçerlik ve iç tutarlılık analizleri yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar, ölçeğin kavramsal yapıyı ölçmede güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermektedir. Bu ölçek, özellikle dinî gelişim, manevi sağlık ve psikolojik uyum çalışmalarında kritik bir değişken olan din psikolojisi araştırmacıları için önemli bir kaynak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Allah Tahayyülleri, Tanrı Algısı, Din Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, İlahiyat, Psikometri

Yazarlar

F. Karaca, Hızır Hacıkeleşoğlu

Amaç

Allah Tahayyülleri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin zihnindeki Tanrı (Allah) imajlarını ve bu imajların niteliklerini (örneğin, şefkatli, yargılayıcı, uzak vb.) bilimsel yöntemlerle ölçebilecek standartlaştırılmış bir araç sağlamaktır. Geliştirme çalışması, mevcut uluslararası ölçeklerin kültürel hassasiyet eksikliklerini gidermek ve özellikle Türk-İslam kültürüne özgü tahayyülleri kapsayacak şekilde yeni bir yapı oluşturmak üzere gerçekleştirilmiştir.

Bu ölçek, bireylerin dinî inançlarının psikolojik işlevlerini anlamak ve dinî yaşantının bireyin ruh sağlığı üzerindeki etkilerini incelemek için temel bir ölçüm aracı olarak kullanılmayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda, din eğitimi ve manevi danışmanlık alanlarında da kişiselleştirilmiş müdahale stratejileri geliştirmeye yardımcı olabilir.

Yapı (Ölçeğin Ölçtüğü Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bireyin zihninde oluşturduğu “Allah Tahayyülleri”dir. Bu yapı, sadece bilişsel bir inançtan ibaret olmayıp, aynı zamanda bireyin Tanrı ile kurduğu ilişkinin duygusal ve motivasyonel boyutlarını da içerir. Bu tahayyüller, genellikle kişinin çocukluk deneyimleri, kültürel çevre ve dinî eğitimi ile şekillenir.

Psikometrik açıdan, Allah Tahayyülleri, genellikle çok boyutlu bir yapı olarak ele alınır. Bu boyutlar arasında Tanrı’nın cezalandırıcı veya bağışlayıcı olması, kişisel olarak ulaşılabilir olup olmaması ve evrensel düzenleyici rolü gibi farklı algı biçimleri yer almaktadır. Ölçek, bu çeşitli boyutları ayrıştırarak bireysel farklılıkları tespit etmeyi amaçlar.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi açıkça belirtilmemiş olsa da, Karaca ve Hacıkeleşoğlu (2020) tarafından gerçekleştirilen bu ölçek geliştirme çalışmasının, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yöntemlerini kullandığı varsayılmaktadır. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü gösterir.

Geliştirme sürecinde muhtemelen, ölçeğin maddelerinin ilgili diğer kavramlarla (örneğin, dinî başa çıkma, kaygı, bağlanma stilleri) ilişkilerini inceleyen kriter geçerliği ve ayırt edici geçerlik çalışmaları da yürütülmüştür. Detaylı geçerlik katsayıları ve istatistiksel sonuçlar, orijinal makalede (İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 2020) yer almaktadır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik (iç tutarlılık) değerleri belirtilmemiştir. Ancak, akademik standartlara uygun bir ölçek geliştirme çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve ölçümün istikrarlı olduğunu işaret eder. Ayrıca, alt boyutların güvenirlik katsayıları da muhtemelen ayrı ayrı raporlanmıştır. Güvenirlik analizlerine ilişkin tüm detaylar, kaynakçada belirtilen makalede mevcuttur.

Faktör Analizi

Allah Tahayyülleri Ölçeği’nin yapısal modelini belirlemek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Geliştirme çalışmalarında yaygın olarak kullanılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri ile ölçeğin kaç boyuttan oluştuğu ve bu boyutların hangi maddelerle temsil edildiği ortaya konulmuştur.

Bu analizler sonucunda ölçeğin nihai formunun ve alt boyutlarının belirlendiği, bu boyutların da teorik olarak Allah Tahayyülleri kavramına uygun olduğu teyit edilmiştir. Faktör yükleri, öz değerler ve model uyum indeksleri gibi istatistiksel sonuçlar, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemektedir.

Enstrüman Bilgileri

Test Çeşidi: Geliştirme (Yeni bir psikometrik aracın oluşturulması).

Format: Orijinal makalede belirtilen derecelendirme bilgisi olmamasına karşın, psikoloji ve ilahiyat alanındaki benzer ölçekler göz önüne alındığında, büyük olasılıkla 5’li veya 7’li Likert Ölçeği formatında hazırlanmıştır (Örneğin: “Hiç katılmıyorum”dan “Tamamen katılıyorum”a).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Türk Kültürüne ait bireyler, dinî inanca sahip yetişkinler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle üniversite öğrencileri veya genel toplum örneklemi üzerinden geliştirilmiştir).

Popülasyon Detayları: Ölçek, İslam inancına sahip bireylerin Allah algılarını ölçmeye odaklanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale).

Anahtar Kelimeler

Allah Tahayyülü, Dinî Bağlanma, Psikometrik Özellikler, Geçerlik, Güvenirlik, Türk Kültürü, İnanç

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hızır Hacıkeleşoğlu

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi (Çalışmanın yapıldığı dönem itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Karaca ve Hacıkeleşoğlu tarafından 2020 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına ilişkin izinler için sorumlu yazar (Hızır Hacıkeleşoğlu) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazar onayı zorunludur. Ölçeğin orijinal makalesi açık erişim olarak sunulmaktadır.

Orijinal makalenin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: allah-tahayyulleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Karaca, F., & Hacıkeleşoğlu, H. (2020). Allah Tahayyülleri Ölçeği. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, (54), 67-83. doi: 10.29288/ilted.771686

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Allah Tahayyülleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam ve güncel listesi için, yukarıda belirtilen Karaca ve Hacıkeleşoğlu (2020) tarafından yayımlanan orijinal akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.