Algılamada Sapmalar Ölçeği

Özet

Algılamada Sapmalar Ölçeği (ASÖ), bireylerin algısal deneyimlerinde ortaya çıkan ve genellikle şizotipi spektrumunun bir parçası olarak kabul edilen atipik durumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle subklinik düzeydeki algısal bozuklukları ve gerçeklikten hafif kopuşları değerlendirerek, psikoz gelişimi riski taşıyan bireyleri belirlemeye yardımcı olmayı hedefler. Sunulan bu giriş, Ölçeğin Türkiye uyarlamasına odaklanmaktadır. Bu uyarlama çalışması, Ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel geçerliliğini ve güvenilirliğini sağlamak amacıyla Özel Kızıl ve arkadaşları tarafından 2009 yılında gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Algılamada Sapmalar, Şizotipi, Perseptüel Bozukluk, Psikoz Riski, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama, Psikometri

Yazarlar

Ölçeğin orijinal versiyonunun yazarları genellikle Chapman ve arkadaşları olarak bilinmekle birlikte, Türkçe uyarlama çalışmasının başlıca yazarları Özel Kızıl, E.T. ve ark. (2009)‘dır. Bu uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı ise Meram Can Saka olarak belirtilmiştir.

Amaç

Algılamada Sapmalar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin olağandışı beden algıları, duyusal deneyim anormallikleri veya hafif halüsinasyon benzeri durumları ne sıklıkta yaşadıklarını nicel olarak saptamaktır. Bu ölçüm, özellikle klinik olmayan örneklemlerde algılamada sapmaların boyutunu belirlemekte kritik bir rol oynar.

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının amacı ise, orijinal yapının kültürel bağlamda korunup korunmadığını incelemek ve Türk popülasyonunda psikolojik araştırmalar için güvenilir bir araç sunmaktır. Bu sayede, şizotipi araştırmaları ve risk değerlendirmeleri için standartlaştırılmış bir ölçüm aracı sağlanmıştır.

Yapı

ASÖ, algılamada sapmalar yapısal boyutunu ölçer. Bu yapı, şizotipal kişilik özelliklerinin bilişsel-algısal boyutu altında yer alır ve genellikle aşağıdaki deneyimleri kapsar:

• Beden imajında bozulmalar (örneğin, uzuvların boyutlarının değiştiği hissi).
• Duyusal deneyimlerde yoğunluk veya kalitede anormallikler (örneğin, seslerin aşırı yüksek algılanması).
• Hafif paranoid düşüncelere eşlik eden geçici algısal çarpıtmalar.
• Gerçeklik ve rüya arasındaki sınırların bulanıklaşması.

Bu sapmalar, tam teşekküllü psikotik bozukluklar kadar şiddetli olmasa da, psikozun erken belirtileri veya genetik yatkınlığın bir göstergesi olarak kabul edilir.

Geçerlik

Özel Kızıl ve arkadaşları (2009) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, Ölçeğin yapısal ve eşzamanlı geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Yapı geçerliliğini incelemek amacıyla genellikle Faktör Analizi yöntemleri kullanılır. Çalışmanın detayları belirtilmese de, başarılı bir uyarlama süreci, Türkçe formun orijinal ölçekle aynı temel psikolojik yapıyı ölçtüğünü doğrulamayı gerektirir.

Özellikle, yapı geçerliliğinin sağlanması, maddelerin beklenen alt boyutlara yüklendiğini ve ASÖ puanlarının, ilişkili olduğu düşünülen diğer şizotipi veya psikopatoloji ölçümleriyle anlamlı korelasyonlar gösterdiğini (yakınsak geçerlik) ortaya koyar.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin iç tutarlılığını ve muhtemelen test-tekrar test güvenirlik düzeylerini araştırmıştır. İç tutarlılık, Ölçeğin tüm maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, Ölçeğin maddelerinin tutarlı olduğunu ve psikometrik açıdan sağlam olduğunu gösterir.

Başarılı bir uyarlamada, Algılamada Sapmalar Ölçeği’nin Türkçe formunun, kabul edilebilir düzeyde (genellikle .70 ve üzeri) iç tutarlılık katsayılarına sahip olması beklenir. Orijinal kaynakta spesifik değerler belirtilmemiş olsa da, yayınlanmış olması bu kriterlerin karşılandığını varsaymaktadır.

Faktör Analizi

Algılamada Sapmalar Ölçeği’nin Türkçe uyarlama sürecinde, yapı geçerliliğini test etmek amacıyla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin tek bir genel faktör altında mı toplandığını, yoksa farklı algısal sapma alt boyutlarına mı ayrıldığını belirlemeye yöneliktir.

Özel Kızıl ve arkadaşları (2009), faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlılığını incelemiş ve muhtemelen kabul edilebilir uyum indeksleri ile tek veya çok boyutlu bir yapıyı desteklemişlerdir. Bu analizler, Ölçeğin Türkiye’deki kullanımı için puanlama ve yorumlama kılavuzlarının temelini oluşturur.

Araç

Test Type:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

Likert tipi derecelendirme ölçeği (Tam derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak 4 veya 5 seçenekli bir formattır.)

Language Available:

Türkçe (Uyarlama dili), Orijinal dil (Genellikle İngilizce)

Population Group:

Genel Popülasyon, Klinik Olmayan Örneklemler, Şizotipal Özellikler Gösteren Bireyler

Age Group:

Ergenler ve Yetişkinler (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri veya genel yetişkinler üzerinde yapılmış olabilir.)

Population Details:

Ölçek, psikoz riskini veya şizotipi özelliklerini saptamak amacıyla kullanılmaktadır.

Test Methodology:

Bireysel veya grup uygulaması şeklinde, öz bildirim yöntemiyle uygulanır. Katılımcılar, deneyimledikleri algısal sapma ifadelerine ne kadar katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Algısal Sapma, TOAD, Güvenirlik Analizi, Geçerlik Çalışması, Psikopatoloji, Risk Değerlendirmesi, Meram Can Saka

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses:

[email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address:

Meram Can Saka, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi (Detaylı adres mevcut değildir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler:

Kullanım izinleri için sorumlu yazar Meram Can Saka ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret:

Ücret bilgisi mevcut değildir; akademik kullanım için genellikle izin alınması yeterlidir.

Test Yılı:

Türkçe Uyarlama Yılı: 2009 (Özel Kızıl, E.T. ve ark.)

Orijinal Ölçeğin PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: algilamada-sapmalar-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ölçeğin Türkçe uyarlaması için temel referans aşağıdadır:

• Özel Kızıl, E.T. ve ark. (2009). Algılamada Sapmalar Ölçeğinin Türkçe uyarlamasının geçerlilik ve güvenilirliği. Nöropsikiyatri Arşivi, 46 (Özel Sayı), 49-53.

Algılamada Sapmalar Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri bu kaynakta yer almamaktadır. Maddeler, ilgili yayın olan Özel Kızıl, E.T. ve ark. (2009) makalesinden veya sorumlu yazardan temin edilmelidir. Tipik ASÖ maddeleri, bedenin veya dış dünyanın algılanmasında meydana gelen hafif çarpıtmaları ifade eden sorulardan oluşur.